Akdeniz'in Antik Kentinde Yeni Keşif: İmparator Hadrianus ve İmparatoriçe Sabina'nın Nadir Heykelleri

Roma'daki Traianus Hamamları altında yer alan “Boyalı Şehir” freski ile anıtsal “Büyük Mozaik”, Eylül 2026'da tamamlanan restorasyon ve genişletilen arkeolojik araştırmalarla yeniden gündeme geldi. Ancak haberin özü “yeni keşfedilmiş dev bir mozaik” değil: restorasyon, daha önce bilinen iki eserin okunabilirliğini artırırken, Büyük Mozaik'in daha önce görülmeyen yeni bir dekorasyon şeridini ve yapının alt seviyelerine ait mermer kaplamaları ortaya çıkardı.

Traianus Hamamları altında MS 1. yüzyıldan 2026 restorasyonuna uzanan Boyalı Şehir ve Büyük Mozaik zaman çizelgesi

2026'da gerçekten ne oldu?

Roma'nın kültürel miras kurumu Sovrintendenza Capitolina ai Beni Culturali, 8 Eylül 2026'da Colle Oppio'daki Traianus Hamamları'nın güneybatı eksedrası ve yeraltı galerisinde yürütülen restorasyon ve düzenleme çalışmalarının tamamlandığını açıkladı.

Proje kapsamında “Boyalı Şehir” freski ve Büyük Mozaik temizlendi, sağlamlaştırıldı ve yeniden ziyaret edilebilir hâle getirildi. Aynı çalışmalar sırasında kazı derinleştirildi ve Büyük Mozaik'in daha önce bilinmeyen yeni bir dekorasyon bandı ortaya çıkarıldı.

Traianus Hamamları neden önemli?

Traianus Hamamları, İmparator Traianus'un emriyle Şamlı Apollodoros tarafından tasarlandı ve 22 Haziran 109'da açıldı. Yaklaşık 60.000 metrekare alana yayılan kompleks yalnızca yıkanma mekânlarından oluşmuyordu; portikler, spor alanları, yürüyüş ve kültürel etkinlik mekânları da içeriyordu.

Daha önemlisi, kompleks Colle Oppio'daki daha eski yapıların üzerine oturdu ve bu yapılardan bazılarını bünyesine kattı. Sovrintendenza, bu katmanlaşmayı Nero-Flaviuslar döneminden Traianus dönemine uzanan benzersiz bir arkeolojik süreklilik olarak tanımlıyor.

Günümüzde “Boyalı Şehir” ve Büyük Mozaik'in bulunduğu yeraltı galerisi, Traianus Hamamları'nın kendisinden daha eski mimari evrelerin korunmasını sağladı.

Traianus Hamamları altındaki Boyalı Şehir freski ile Büyük Mozaik arasındaki tür, tarih ve içerik farklarını gösteren infografik

Boyalı Şehir: duvara resmedilmiş bir kent

“Città Dipinta” yani Boyalı Şehir, yaklaşık 10 metrekarelik bir duvar freskidir. Surlarla ve kulelerle çevrili bir kenti kuşbakışı görünüm içinde; yapıları perspektifli biçimde gösterir.

Eser Traianus Hamamları'ndan önceki bir yapıya aittir ve MS 1. yüzyıla tarihlenir. Fresk 1998'de ortaya çıkarılmıştır.

Boyalı Şehir'in önemi yalnız boyutundan kaynaklanmaz. Antik kentlerin görsel olarak nasıl tasavvur edildiği, mimari öğelerin duvar resmi üzerinde nasıl perspektifli biçimde aktarıldığı ve kıyı/liman peyzajının Roma görsel kültüründe nasıl temsil edildiği açısından dikkat çekicidir.

Büyük Mozaik: duvarda bir tiyatro sahnesi gibi

Büyük Mozaik, önünde bir nymphaeum bulunan geniş bir salonun duvarlarını süsleyen anıtsal bir mozaik dekorasyonudur.

Bugün yaklaşık 5 metre yüksekliğe kadar açığa çıkarılmış duvar bölümünde, Sovrintendenza'nın bir tiyatro scaenae fronsuna benzettiği iki katmanlı mimari bir düzen görülür. Bu düzen içinde heykeller ve insan figürleri yer alır.

Mozaik bu nedenle sıradan bir zemin mozaiği değildir. Duvarı mimari bir sahneye dönüştüren, gerçek mimari ile betimlenmiş mimari arasındaki sınırı bilinçli biçimde kullanan anıtsal bir dekorasyon programıdır.

2026'da açığa çıkan yeni şerit ne gösteriyor?

2026 çalışmalarının arkeolojik açıdan en önemli sonucu, kazının derinleştirilmesiyle yeni bir mozaik dekorasyon şeridinin ortaya çıkarılmasıdır.

Bu bölümde denize dönük yapılarla oluşturulmuş bir liman kenti görülür. Resmî açıklama, yapıların Roma sanatında “deniz villaları” olarak tanımlanan görsel temayla ilişkilendirilebileceğini belirtiyor.

Burada kritik nokta, 2026'nın “mozaiğin ilk keşif yılı” değil, dekorasyon programına yeni bir bölüm eklendiği yıl olmasıdır.

Mozaik altında başka bir dekorasyon evresi

Yeni araştırmalar yalnız mozaik yüzeyini genişletmedi. Mozaik dekorasyonun daha altında, büyük mermer levhalarla kaplanmış bir duvar düzeni ile merkezde yaklaşık 2,20 metre yüksekliğinde mermer bezemeli bir niş tespit edildi.

Bu veriler, yapının dekorasyon tarihinin tek aşamalı olmadığını düşündürüyor. Aynı duvarın farklı dönem veya düzenleme evrelerinde mermer kaplama ve mozaik dekorasyonla yeniden biçimlendirilmiş olması mümkündür.

Araştırmacılar bu veriler sayesinde salonun özgün ölçülerini de daha iyi tahmin edebiliyor. Resmî açıklamaya göre zengin biçimde dekore edilmiş duvarların yaklaşık 12 metre yüksekliğe ulaşmış olması muhtemeldir. Bu kompleks MS 1. yüzyılın ikinci yarısına tarihlenmektedir.

“Antik Roma'nın en büyük mozaiği” denebilir mi?

Bazı haber başlıkları Büyük Mozaik'i “Antik Roma'nın en büyük duvar mozaiği” olarak tanıttı. Roma Belediye Başkanı Roberto Gualtieri de mozaiği bu ifadeyle nitelendirdi.

Ancak Sovrintendenza'nın resmî metni daha temkinli bir dil kullanıyor ve Boyalı Şehir ile Büyük Mozaik'i, stil kalitesi ve korunmuş yüzeyleri bakımından Roma arkeolojisi için bir “unicum” olarak tanımlıyor.

Büyük Mozaik’in yaklaşık 12 metrelik özgün duvar programını, yeni mozaik şeridini, nişi ve mermer kaplamaları gösteren rekonstrüksiyon

Mozaikteki liman gerçekten Claudius Limanı mı?

Yeni mozaik şeridindeki liman betiminin gerçek bir kenti mi yoksa idealize edilmiş bir deniz peyzajını mı gösterdiği henüz bilinmiyor.

Bazı araştırmacılar tasvirin Claudius Limanı ile ilişkili olabileceğini öne sürüyor. Ancak bu yorum henüz kesin bir kimliklendirme değildir.

Bu nedenle mozaiğin “Ostia'yı gösterdiği” veya “Claudius Limanı'nın kesin görüntüsü olduğu” şeklinde yazılması bilimsel olarak erken olur.

Neden ziyaretçi sayısı sınırlı tutuluyor?

Restorasyonun ardından alan doğrudan yoğun ziyarete açılmadı. Bunun yerine kontrollü bir ziyaret modeli seçildi.

İlk deneme ziyaretleri 12–13 Eylül 2026'da başladı. Sovrintendenza, bu sınırlı açılışla ziyaretçi varlığının özellikle nem ve mikroklima üzerindeki etkisini izlemeyi amaçlıyor.

2 Ekim 2026'dan itibaren ziyaretlerin cuma-pazar günleri yapılması; her gün 10.00, 11.00, 12.00, 13.00, 14.00 ve 15.00 saatlerinde altı tur düzenlenmesi ve her turda en fazla 15 kişinin kabul edilmesi planlandı.

Bu uygulama, arkeolojik alanların “daha çok ziyaretçi = daha iyi koruma” mantığıyla yönetilemeyeceğini gösteren önemli bir örnek. Hassas duvar resimleri ve mozaikler için ziyaretçi sayısının kendisi bir koruma parametresidir.

Neyi biliyoruz, neyi bilmiyoruz?

Arkeolojik Değerlendirme

Traianus Hamamları'ndaki 2026 çalışmasının asıl değeri yeni bir “eser” bulmaktan çok, zaten bilinen bir yapının stratigrafisini yeniden okuyabilmemizi sağlamasıdır.

Büyük Mozaik'in üst bölümlerindeki mimari sahne, yeni ortaya çıkarılan liman şeridi, daha alttaki mermer kaplama ve niş birlikte düşünüldüğünde aynı duvarın tek bir dekoratif anda oluşmadığı anlaşılıyor. Mekân farklı evrelerde yeniden düzenlenmiş, daha sonra Traianus döneminin dev hamam kompleksi tarafından kapsanmış olabilir.

Bu durum Roma arkeolojisinin temel meselelerinden birini gösteriyor: bir imparatorluk projesi yeni bir alan yaratırken önceki kentin tüm izlerini silmez. Eski yapılar sökülür, doldurulur, yeniden kullanılır ya da yeni mimarinin altında korunur.

Bu nedenle Büyük Mozaik'i yalnız “çok büyük ve güzel bir mozaik” olarak görmek, buluntunun arkeolojik değerini azaltır. Asıl önemli olan, mozaiğin önceki mimari evrelerle ilişkisi, mekânın yaklaşık 12 metrelik özgün ölçeği ve dekorasyon programının zaman içinde nasıl değiştiğidir.

2026'nın keşfi tek bir mozaik değil; Traianus Hamamları'nın altında korunmuş daha eski bir Roma yapısının görsel ve mimari programının yeniden okunabilir hâle gelmesidir.

Arkeoloji.Biz'de ilgili yazılar

• İstanbul'un Çok Katmanlı Tarihi: Kent Arkeolojisi ve Kültürel Mirasın İzinde — Modern kentlerde üst üste binen tarihsel katmanların nasıl okunduğuna dair karşılaştırmalı bir dosya.
• Issos Antik Kenti'nin Avcı Artemis Mozaiği Konservasyon Çalışmalarıyla Koruma Altına Alındı — Mozaik konservasyonu ve koruma uygulamaları üzerine.
• Sebaste Antik Kenti'nde Roma'dan Bizans'a: Opus Spicatum Döşeme Ne Anlatıyor? — Bir döşeme buluntusunun yapı evrelerini nasıl değiştirebildiğine dair başka bir örnek.

Kaynakça ve doğrulama kaynakları

• Sovrintendenza Capitolina ai Beni Culturali — “Caput Mundi, Terme di Traiano: concluso l'intervento di riqualificazione dell'esedra e della galleria sotterranea di Colle Oppio”, 8 Eylül 2026.
• ANSA — “Terme di Traiano, inaugurato nuovo spazio museale al Colle Oppio”, 8 Eylül 2026.
• Euronews Türkçe — “Roma'da 2.000 yıllık 'Boyalı Şehir' ve dev mozaik ziyaretçiye açılıyor”, 9 Eylül 2026.

Sık Sorulan Sorular

Bu yazı 18 Eylül 2026'da Sovrintendenza Capitolina ai Beni Culturali'nin resmî açıklaması ve güncel haber kaynakları temelinde yeniden doğrulanmış; “yeni keşfedilen dev mozaik” anlatısı düzeltilmiş, 2026 restorasyonu ile yeni kazı bulguları birbirinden ayrılmış ve kesin olmayan liman kimliklendirmeleri açıkça belirtilmiştir.