HERMOGENES KİMDİR: Vitruvius’un De Architectura’sında
HERMOGENES
Kısa Özet
Hermogenes, Hellenistik Çağ’ın seçkin mimarlarından biri olarak pseudodipteros planın kuramsal/uygulamalı geliştiricisi ve eustylos sütun aralığı ilkesinin savunucusudur. Vitruvius’un De architectura’sında Magnesia’daki Artemis Tapınağı ve Teos’taki Dionysos Tapınağı bağlamında ayrıntılı biçimde anılır.
 |
| Magnesia Artemis Leukophryene Tapınağı |
Kronoloji (yaklaşık)
-
İ.Ö. 3. yy sonu – 2. yy başıHermogenes’in etkinlik dönemi (bilimsel tartışma konusu; Priene yazıtı ve Vitruvius verileriyle çerçevelenir).
-
İ.Ö. 2. yy ilk çeyreğiPriene’de bulunan adak yazıtında “Harpalos oğlu Hermogenes”e atıf (Berlin Pergamon Müzesi, No: 207).
-
İ.Ö. 30 civarıVitruvius, De architectura’yı kaleme alır; Hermogenes’i pseudodipteros ve eustylos bağlamında örnek gösterir.
Karşılaştırma Tablosu
Tapınak Planı: Dipteros vs. Pseudodipteros
| Öğe | Dipteros | Pseudodipteros |
|---|---|---|
| Peristasis | Çift sıra sütun | İç sıra kaldırılmış, tek sıra |
| Pteroma (yürüyüş alanı) | Daha dar | Daha geniş (Hermogenes’in vurgusu) |
| Maliyet/İşçilik | Yüksek | Daha düşük (38 sütun tasarrufu vurgulanır) |
| Örnek | — | Magnesia Artemis Tapınağı (Vitruvius) |
Sütun Aralığı: Beş Sınıf (Vitruvius)
| Sınıf | Tanım | Aralık (alt çap ×) |
|---|---|---|
| Pyknostylos | Kapalı dizin | 1 ½ |
| Systylos | Dar dizin | 2 |
| Eustylos | Rahat/uyumlu | 2 ¼ (orta aks: 3) |
| Diastylos | Geniş dizin | 3 |
| Araeostylos | Çok açık dizin | 3 ½ |
Mimari Düzen Karşılaştırması
| Ölçüt | Dor | İon | Korinth |
|---|---|---|---|
| Sütun gövdesi | Entasis belirgin, yiv uçları keskin | Entasis zayıf/ yok; yivler arasında şerit | İon’a benzer, daha süslü |
| Başlık | Basit, ekhinus–abacus | Volüt, ovolo, kanalis | Akanthus yapraklı abartılı taç |
| Epistylion/Friz | Trigliph–metop | Fascia + kabartmalı friz | Genelde zengin süsleme |
| Hermogenes’in yaklaşımı | Eleştirir (uyumsuzluklar) | Tercih eder (eustylos) | — |
Görsel Yer Tutucular
Not: Yer tutucuların yerine kendi görsellerinizi aynı sırada ekleyebilirsiniz. Erişilebilirlik için her görsele kısa, açıklayıcı bir alt metin verin.
Vitruvius Alıntıları
“Pseudodipteros … Magnesia’da Hermogenes’in Diana tapınağında görülebilir.” (3.2.6)
“En beğenilen sınıf … eustylos: genel giriş rahatlar, pteroma genişler.” (3.3.6)
“Dipteros’un iç sırasını kaldırıp masrafı düşürürken görkemi korumuştur.” (3.3.8)
“Dor tapınaklarındaki uyumsuzluklar … Hermogenes İon’a dönmüştür.” (4.3.1)
Değerlendirme ve Oran İlkeleri
Hermogenes, tapınak çevresinde dolaşılabilirliği (pteroma) ve perspektif etkisini güçlendirmek için pseudodipteros şemasını, oran–uyum içinse eustylos aralıklarını öne çıkarır. Eustylos’ta normal aks aralığı ≈ 2¼ alt-çap; ön/arka orta aks ≈ 3 alt-çaptır.