Karkamış Antik Kenti'ndeki kazı çalışmaları
2011’de gerçekte ne oldu?
Anadolu Ajansı’nın 7 Eylül 2011 tarihli haberine göre Karkamış Antik Kenti’ndeki mayın temizliği tamamlandıktan sonra, Suriye sınırında kurulması planlanan yeni gümrük kapısının 156 dönümlük sahasında ayrı bir temizleme operasyonu başlatıldı. İhaleyi alan şirket, yaklaşık üç aylık bir takvim öngörüyordu.
Dolayısıyla eski yazının merkezindeki gelişme arkeolojik alanda yeni bir temizliğin başlaması değil, antik kentteki temizliğin ardından sınır altyapısındaki mayın temizliğinin devam etmesiydi.
Antik kent neden mayınlıydı?
Karkamış, Türkiye-Suriye sınırının tam üzerinde yer alır. Bologna Üniversitesi’nin güncel proje sayfası, alanın 1956’dan itibaren bütünüyle mayınlandığını ve özellikle akropolisin askerî kullanımdan ağır biçimde etkilendiğini belirtir. Türkiye’deki bölümün mayınlardan temizlenmesi, yeni arkeolojik projenin başlamasından hemen önce gerçekleştirildi.
Yakın dönem araştırmaları, Karkamış ilçesinde antik kentteki temizliğin 2009’da başladığını; 2011’de gümrük sahasına, daha sonra ise sınır hattının başka bölümlerine yayıldığını göstermektedir.
Kazılar nasıl yeniden başladı?
Karkamış, British Museum adına 19. yüzyılın sonlarından 1920’ye kadar farklı ekiplerce araştırıldı. C. Leonard Woolley ve T. E. Lawrence’ın da çalıştığı İngiliz kazıları; saray, kapı, tapınak, savunma yapıları ve kabartmalı ortostatlar gibi anıtsal kalıntıları açığa çıkardı.
Modern dönem ise 2011’de Türk-İtalyan ortak projesiyle başladı. Bologna Üniversitesi’nden Nicolò Marchetti başkanlığındaki ekip, İstanbul ve Gaziantep üniversiteleriyle iş birliği içinde akropolis, iç kent ve dış kentte sistematik araştırmalara girişti. Projenin temel hedefi yalnız yeni eserler bulmak değil, yerleşimin Kalkolitik Çağ’dan Erken İslam dönemine uzanan uzun kronolojisini anlamaktır.
Karkamış neden bu kadar önemli?
Fırat’ın batı kıyısındaki Karkamış, Anadolu, Suriye ve Mezopotamya arasındaki geçiş güzergâhlarını denetleyen başlıca merkezlerden biriydi. Yerleşim tarihinin MÖ 5. binyıldan MS 10. yüzyıla kadar uzandığı belirtilmektedir.
Geç Tunç Çağı’nda kent, Hitit İmparatorluğu’nun Kuzey Suriye’deki en güçlü merkezlerinden biri oldu. İmparatorluğun çözülmesinin ardından Demir Çağı’nda bölgesel bir krallığın merkezi olarak varlığını sürdürdü ve anıtsal Luwi hiyeroglifli kabartmalarıyla tanındı.
2011 sonrası araştırmalar ne gösterdi?
Yeni kazılar Demir Çağı savunma sistemi, konut yapıları, saray çevresi ve mezarlıkları yeniden araştırdı. Dış kentteki çalışmalar Neo-Asur dönemine tarihlenen kremasyon gömülerini de belgeledi.
Projenin bilimsel raporları, bir arkeolojik alanın “yeniden açılmasının” yalnız kazı anlamına gelmediğini gösteriyor: topografik belgeleme, fotogrametri, jeofizik, konservasyon ve yayın çalışmaları aynı programın parçalarıdır.
Mayınlı sahadan arkeoloji parkına
Bologna Üniversitesi, Karkamış Arkeoloji Parkı’nın Temmuz 2019’da açıldığını ve ziyaret rotaları ile seyir noktalarının oluşturulduğunu belirtmektedir.
Yakın geçmişte askerî ve mayınlı bölge olan alanın arkeolojik araştırma ve koruma çalışmalarıyla kamusal erişime açılması kültürel miras yönetimi açısından güçlü bir dönüşümdür. Suriye sınırındaki güvenlik koşulları ise ziyaret yönetiminde hâlâ önem taşımaktadır.
Arkeolojik Değerlendirme
Karkamış’ın 2011 hikâyesi, mayın temizliğinin yalnız güvenlik değil kültürel miras erişimi açısından da nasıl dönüştürücü olabileceğini gösteriyor.
Eski haber bugün tek başına okunduğunda gümrük sahasındaki teknik bir çalışmayı anlatıyor. Oysa aynı yıl, yaklaşık bir asırlık aradan sonra Karkamış’ta modern bilimsel kazıların başlamasıyla Yakındoğu arkeolojisinin en önemli kentlerinden biri yeniden sistematik araştırmaya açıldı.
Kaynakça ve Dış Bağlantılar
Sık Sorulan Sorular
Karkamış Antik Kenti’ndeki mayınlar ne zaman temizlendi?
Türk tarafındaki antik alanın temizliği 2011’de tamamlanarak yeni kazı projesinin başlamasına imkân verdi.
2011 haberi antik kentteki mayın temizliğini mi anlatıyordu?
Hayır. Haber, antik kentteki temizliğin tamamlanmasından sonra yeni gümrük kapısının yapılacağı ayrı sahadaki temizliği anlatıyordu.
Karkamış kazıları ne zaman yeniden başladı?
Türk-İtalyan ortak kazıları 2011’de Nicolò Marchetti başkanlığında başladı.
