Göbeklitepe: Dünyanın En Eski Tapınağı ve Tarihin Sıfır Noktası

7 Ocak 2026 • tr-TR

Şanlıurfa'da bulunan Göbeklitepe, yaklaşık 12.000 yıl öncesine tarihlenen yapılarıyla insanlık tarihini yeniden yazan bir arkeolojik harika. Avcı-toplayıcıların inşa ettiği dünyanın en eski tapınağı hakkında detaylı rehber.

İçindekiler

1. Göbeklitepe Nedir?
2. Keşif Tarihi ve Önemi
3. Yapılar ve T Şeklindeki Sütunlar
4. Hayvan Kabartmaları ve Semboller
5. Sık Sorulan Sorular

Göbeklitepe Nedir?

Göbeklitepe, Şanlıurfa'nın yaklaşık 12 km kuzeydoğusunda yer alan, Neolitik döneme (MÖ 9600-8000) tarihlenen bir arkeolojik sit alanıdır. Dünyada bilinen en eski anıtsal tapınak yapıları burada bulunur ve "tarihin sıfır noktası" olarak anılır.

Tarım ve hayvancılığın henüz başlamadığı avcı-toplayıcı topluluklar tarafından inşa edilmiş olması, yerleşik hayat ve din tarihine dair bilinenleri altüst etmiştir.

Göbeklitepe'nin muhteşem tapınak kalıntıları (iStock lisanslı örnek görsel).

Kazı alanında koruyucu çatı altındaki yapılar.

Keşif Tarihi ve Önemi

Göbeklitepe, 1963'te fark edilmiş ancak öneminin anlaşılması 1994'te Alman arkeolog Klaus Schmidt'in kazılarıyla olmuştur. 2018'de UNESCO Dünya Mirası Listesi'ne alınmıştır.

Buradaki yapılar, tarım devriminden önce karmaşık dini ritüellerin ve sosyal organizasyonun var olduğunu gösterir. İnsanlığın "tapınak kurup sonra yerleşik hayata geçtiği" tezini destekler.

Göbeklitepe'nin geniş kazı alanı.

Yapılar ve T Şeklindeki Sütunlar

Sit alanında dairesel planlı 20'ye yakın tapınak yapısı tespit edilmiştir. Her birinde ortada iki büyük, çevresinde daha küçük T şeklinde kalker sütunlar vardır. Bu sütunlar 3-6 metre yüksekliğinde ve 10-20 ton ağırlığındadır.

İkonik T şeklinde insan formlu sütunlar.

Sütunlardaki detaylı hayvan figürleri.

Hayvan Kabartmaları ve Semboller

Sütunlarda tilki, yılan, akrep, yaban domuzu, kuş gibi hayvan kabartmaları ve soyut semboller bulunur. Bu figürler muhtemelen mitolojik veya şamanistik anlamlar taşır.

Çeşitli hayvan kabartmaları (tilki, yılan vb.).

Ünlü tilki figürlü sütun detayı.

Sık Sorulan Sorular

Göbeklitepe kaç yıllık?

Yaklaşık 12.000 yıllık (MÖ 9600 civarı), bilinen en eski anıtsal yapılar.

Kimler tarafından inşa edildi?

Hencore tarım bilmeyen avcı-toplayıcı topluluklar tarafından.

Göbeklitepe neden önemli?

Tarım devriminden önce karmaşık dini yapıların varlığını kanıtlayarak tarih anlayışını değiştirdi.