Giriş

Arkeoloji dünyası uzun yıllar boyunca Neolitik Devrim'i, yani yerleşik hayata geçiş ve tarımın başlangıcını ağırlıklı olarak Yakın Doğu (Bereketli Hilal) ve Avrupa merkezli bir perspektifle ele aldı. Kuzey Afrika ise bu süreçte genellikle Levant veya İber Yarımadası'ndan gelen etkileri pasif bir şekilde kabul eden bir çevre bölge olarak konumlandırıldı. Ancak Fas Ulusal Arkeoloji ve Miras Bilimleri Enstitüsü (INSAP), Cambridge Üniversitesi ve CNR-ISPC iş birliğiyle yürütülen yeni araştırmalar bu anlatıyı kökten değiştiriyor.

Fas'ın kuzeybatısında yer alan Oued Beht arkeolojik sit alanında gerçekleştirilen kazılar, MÖ 3400-2900 yılları arasına (Geç Neolitik Dönem) tarihlenen, Sahra altı Afrika dışındaki en büyük tarım kompleksini gün yüzüne çıkardı. Bu keşif, radyokarbon (C14) tarihlendirme teknolojisi ve antik DNA analizleriyle desteklenerek, Kuzey Afrika topluluklarının Akdeniz genelindeki küresel ağların gelişiminde ne denli kritik bir rol oynadığını gözler önüne seriyor.

Tarihsel ve Arkeolojik Bağlam

Oued Beht, Khemisset eyaleti yakınlarında, Beht Nehri vadisinde yer alan geniş bir yerleşim alanıdır. Kazılarda elde edilen veriler, bu alanın yaklaşık 10 hektarlık bir alana yayıldığını ve dönemine göre olağanüstü bir yoğunluğa sahip olduğunu gösteriyor. Arkeologlar, sahada tarımsal üretimin ve depolamanın organize bir şekilde yapıldığını kanıtlayan derin silolar (depolama çukurları), çok sayıda seramik kap parçası, cilalı taş baltalar ve öğütme taşları tespit ettiler.

Bölgeden elde edilen kömürleşmiş tohum kalıntıları üzerinde yapılan arkeobotanik analizler; arpa, buğday, bezelye ve mercimek gibi tarım ürünlerinin sistemli bir şekilde yetiştirildiğini ortaya koydu. Hayvan kemiği kalıntıları ise koyun, keçi ve sığır gibi evcil türlerin yoğun olarak tüketildiğini gösteriyor. Bu bulgular, Oued Beht'in sadece küçük bir tarım köyü olmadığını, aksine bölgesel bir üretim ve dağıtım merkezi olduğunu doğruluyor.

Madalyonun diğer yüzünde ise antik DNA (aDNA) çalışmaları yer alıyor. Fas'taki Taforalt (Grotte des Pigeons) gibi Epipaleolitik ve Neolitik sit alanlarından elde edilen insan iskeleti kalıntıları üzerinde yapılan genetik analizler, bölge popülasyonlarının genetik sürekliliğini ve göç yollarını aydınlatıyor. Elde edilen veriler, yerel avcı-toplayıcı toplulukların dışarıdan gelen göç dalgalarıyla tamamen asimile olmadığını, aksine tarım teknolojilerini benimseyerek kendi özgün kültürel ve genetik kimliklerini koruduklarını gösteriyor.

Uzman Değerlendirmesi