Giriş

Arkeoloji dünyasında organik kalıntıların binlerce yıl boyunca korunarak günümüze ulaşması oldukça nadir görülen bir durumdur. Konya'nın Çumra ilçesinde yer alan ve MÖ 7400 yıllarına kadar uzanan geçmişiyle bilinen Çatalhöyük Neolitik Kenti, bu nadir durumlardan birine daha ev sahipliği yaptı. Necmettin Erbakan Üniversitesi Bilim ve Teknoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi (BİTAM) ile Anadolu Üniversitesi iş birliğinde yürütülen çalışmalarda, "Mekan 66" olarak adlandırılan kerpiç ev yapısında, fırın kalıntısının yakınında süngerimsi yapıda organik bir buluntu tespit edildi. Yapılan laboratuvar analizleri, bu buluntunun MÖ 6600 civarına tarihlenen, mayalanmış ancak fırına verilmemiş bir ekmek hamuru olduğunu ortaya koydu.

Tarihsel ve Arkeolojik Bağlam

Çatalhöyük, insanlığın avcı-toplayıcı yaşam tarzından yerleşik tarım toplumuna geçiş evresini anlamak açısından küresel ölçekte en önemli referans noktalarından biridir. Yaklaşık 8.000 kişinin bir arada yaşadığı bu proto-kentte, beslenme alışkanlıkları ve gıda üretimi üzerine yapılan araştırmalar genellikle kömürleşmiş tohumlar ve hayvan kemikleri üzerinden yürütülmekteydi. Ancak bu son keşif, doğrudan işlenmiş bir gıda maddesini günümüze taşıması bakımından büyük önem arz ediyor.

Buluntunun günümüze kadar ulaşabilmesi, arkeolojik bağlamdaki özel korunma koşullarına dayanmaktadır. Fırın yapısının hemen yanında bulunan ve üzeri ince bir kil tabakasıyla kaplanan organik kalıntı, oksijensiz (anaerobik) bir ortamda kalarak çürümeden korunmuştur. Kimyasal analizler, bu hamurun arpa, buğday ve bezelye unundan elde edilen bir karışımla hazırlandığını ve aktif olarak mayalandığını göstermektedir. Bu durum, Neolitik Dönem insanlarının sadece tahılları kaynatarak tüketmediğini, aynı zamanda gelişmiş bir fırıncılık ve mayalama teknolojisine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Uzman Değerlendirmesi