Eski Şark Eserleri Müzesi Yeniden Açıldı: Yakın Doğu Belleğinin İstanbul'daki İzleri

Eski Şark Eserleri Müzesi 2026’da yeniden açıldı

Eski Şark Eserleri Müzesi 2022’de yenileme çalışmaları nedeniyle ziyarete kapatılmıştı. 2026 yazında müze yeniden ziyaretçi kabul etmeye başladı. Kültür ve Turizm Bakanlığının güncel Turkish Museums sayfası da müzeyi açık ve ziyaret edilebilir bir birim olarak gösteriyor.

Ağustos 2026’da yayımlanan haberlerde yeni teşhir düzeniyle birlikte daha önce depolarda korunan bazı eserlerin de yeniden sergilemeye alındığı aktarılıyor. Buna karşılık yenilemenin bütün teknik kalemlerini ayrıntılı biçimde sıralayan kamuya açık kapsamlı bir resmî restorasyon raporu bulunmadığı için, deprem güçlendirmesi, vitrin teknolojisi ve iklimlendirme gibi ayrıntılar basına yansıyan bilgiler olarak değerlendirilmelidir.

1883: Sanayi-i Nefise Mektebi olarak inşa edildi

Eski Şark Eserleri Müzesi’nin bulunduğu yapı baştan müze olarak tasarlanmadı. Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğüne göre bina, Osman Hamdi Bey tarafından 1883 yılında Sanayi-i Nefise Mektebi, yani Güzel Sanatlar Akademisi olarak yaptırıldı.

Yapının mimarı Alexandre Vallaury idi. Vallaury daha sonra İstanbul Arkeoloji Müzeleri’nin klasik ana müze binasını da tasarladı. Sanayi-i Nefise Mektebi ise Türkiye’de modern güzel sanatlar eğitiminin kurumsallaşmasında temel rol oynayan ve bugünkü Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nin tarihsel kökünü oluşturan kurumdur.

1917: Güzel Sanatlar okulundan Eski Şark Eserleri Müzesi’ne

Akademinin 1917’de Cağaloğlu’ndaki başka bir binaya taşınması üzerine yapı Müzeler Müdürlüğüne tahsis edildi. Dönemin müze müdürü Halil Edhem Bey, Yakın Doğu’nun eski kültürlerine ait eserlerin Yunan ve Roma dönemi koleksiyonlarından ayrı sergilenmesini uygun gördü ve yapı Eski Şark Eserleri Müzesi olarak düzenlenmeye başladı.

Bu düzenleme için İstanbul’a davet edilen Alman uzman Eckhard Unger, 1917–1919 ve 1932–1935 yıllarında müzenin teşhiri ve koleksiyonların yayını üzerinde çalıştı.

II. Dünya Savaşı sırasında koleksiyon güvenlik amacıyla boşaltıldı. Daha sonra müze yeniden düzenlendi; 1963’te başlayan kapsamlı düzenleme sonrasında 1974’te tekrar açıldı. 1999–2000 yıllarında da bakım ve onarım çalışmaları gerçekleştirildi ve müze 8 Eylül 2000’de yeniden ziyarete açıldı.

Koleksiyon hangi bölümlerden oluşuyor?

Kültür ve Turizm Bakanlığına bağlı kaynaklar Eski Şark Eserleri Müzesi’nin koleksiyonunu altı ana başlık altında tanımlıyor:

Koleksiyonun büyük bölümü, 19. yüzyılın sonlarından I. Dünya Savaşı’na kadar Osmanlı İmparatorluğu sınırları içerisindeki arkeolojik kazılardan İstanbul’a getirilen eserlerden oluşuyor. Bu nedenle müzenin tarihi aynı zamanda Osmanlı arkeolojisinin, eski eser mevzuatının ve imparatorluk dönemindeki müzecilik politikalarının da tarihidir.

Yaklaşık 75 bin çivi yazılı belge

Eski Şark Eserleri Müzesi’nin bilimsel açıdan en önemli bölümlerinden biri Tablet Arşividir. Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Fatih Kaymakamlığının müze tanıtımlarında arşivde yaklaşık 75.000 çivi yazılı belge bulunduğu belirtiliyor.

Bu arşiv yalnız “tablet sayısı” bakımından değil, yazının devlet yönetimi, diplomasi, ekonomi, hukuk, din ve edebiyatta nasıl kullanıldığını göstermesi bakımından önem taşıyor. Belgeler farklı dönem ve coğrafyalara ait olduğu için arşivi tek bir uygarlığın kayıt sistemi olarak değerlendirmek doğru değildir.

Kadeş Antlaşması: Savaştan yaklaşık 15 yıl sonra

Müzenin en çok tanınan belgelerinden biri, Boğazköy/Hattuşa’da bulunan Mısır–Hitit barış antlaşmasının çivi yazılı kopyalarından biridir. Popüler anlatıda genellikle “Kadeş Antlaşması” olarak bilinir.

Kadeş Savaşı yaklaşık MÖ 1274 yılında II. Ramses ile Hitit Kralı II. Muvatalli döneminde gerçekleşti. Barış antlaşması ise savaşın hemen ardından değil, yaklaşık 15 yıl sonra, MÖ 1259 dolaylarında Mısır Firavunu II. Ramses ile Hitit Kralı III. Hattuşili arasında yapıldı.

Antlaşma sık sık “tarihin ilk yazılı barış antlaşması” şeklinde tanıtılır. Daha ihtiyatlı bilimsel ifade, bunun günümüze ulaşan en eski büyük devletler arası barış ve eşitlik antlaşmalarından biri olduğudur; çünkü daha erken diplomatik antlaşma örnekleri de bilinmektedir.

İştar Kapısı ve Babil’in sırlı tuğlaları

Resmî müze tanıtımında öne çıkarılan eser gruplarından biri de Babil’deki İştar Kapısı ve Tören Yolu ile ilişkili sırlı tuğla kabartmalardır. II. Nebukadnezar dönemine, MÖ 6. yüzyıla tarihlenen bu mimari dekorasyonlarda boğa, aslan ve Mušḫuššu adı verilen ejder biçimli kutsal yaratık tasvirleri görülür.

Burada önemli ayrım şudur: İstanbul’da “İştar Kapısı’nın tamamı” bulunmuyor. Müze, Babil’den gelen kapı ve tören yolu sistemine ait sırlı tuğla parçaları ve kabartmaları barındırıyor. İştar Kapısı’nın büyük ölçekli rekonstrüksiyonu ise Berlin’deki Pergamon Müzesi koleksiyonuyla tanınıyor.

2026 yenilemesinde ne değişti?

2026’daki yeniden açılışa ilişkin basın haberleri, çalışmaların 2022’de başladığını ve yeni teşhir düzeninde uzun süredir depoda korunan bazı eserlerin de ziyaretçiyle buluştuğunu aktarıyor.

Bazı haberlerde binanın deprem güvenliği, sergileme üniteleri, aydınlatma ve çevresel kontrol sistemlerinin yenilendiği belirtiliyor. Ancak bu teknik ayrıntıları bütün kalemleriyle doğrulayan kamuya açık resmî proje raporuna ulaşılamadığı için bunları “Bakanlığın açıkladığı kesin teknik liste” gibi sunmamak gerekir.

2026 ziyaret bilgileri

Turkish Museums’un güncel sayfasında Eski Şark Eserleri Müzesi ziyaret edilebilir durumda gösteriliyor. Ağustos 2026 itibarıyla yaz dönemi için 09.00–22.00 saatleri listeleniyor. Ziyaret saatleri, ücretler ve geçici kapanışlar değişebildiğinden gitmeden önce resmî Turkish Museums veya Müze.gov.tr sayfasının kontrol edilmesi en güvenli yöntemdir.

Arkeolojik ve Müzecilik Değerlendirmesi