Operasyonda ne oldu?

Demirören Haber Ajansı ve İhlas Haber Ajansı tarafından aktarılan bilgilere göre Sakarya İl Jandarma Komutanlığı ekipleri, yürütülen istihbari çalışmalar sonrasında 26 Haziran 2026 tarihinde Geyve ilçesi İnciksuyu Mahallesindeki bir adrese operasyon düzenledi. Operasyon kamuoyuna “Anadolu Mirası” adıyla duyuruldu.

Şüphelinin evinde ve eklentilerinde yapılan aramada;

• 584 adet sikke,
• 177 adet “değerli taş”,
• 45 adet çeşitli obje

olmak üzere toplam 806 parça malzeme ele geçirildi. Malzemeler incelenmek üzere muhafaza altına alındı; bir şüpheli gözaltına alındı ve hakkında 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu’na muhalefet kapsamında adli işlem başlatıldığı bildirildi. Soruşturmanın devam ettiği açıklandı.

806 “eser” mi, 806 şüpheli kültür varlığı mı?

Haber dilinde “806 tarihi eser ele geçirildi” ifadesi anlaşılır ve kısa bir başlıktır. Fakat bilimsel ve hukuki açıdan ilk aşamada daha temkinli olmak gerekir.

DHA’nın kullandığı ifade, parçaların “tarihi eser niteliği taşıdığı değerlendirilen” malzemeler olduğudur. Bu ayrım önemlidir. Kolluğun ele geçirme aşamasındaki ilk değerlendirmesi ile müze uzmanlarının yapacağı arkeolojik, numismatik, gemolojik veya sanat tarihi incelemesi aynı şey değildir.

Uzman incelemesinde bazı parçaların gerçek kültür varlığı olduğu, bazılarının yakın dönem malzemesi, modern taklit, koleksiyonluk ancak kanun kapsamı dışında ürün veya başka nitelikte nesne olduğu sonucuna ulaşılması teorik olarak mümkündür. Kamuoyuna açık kaynaklarda, 22 Ağustos 2026 itibarıyla bu 806 parçanın tamamını tek tek sınıflandıran nihai uzman raporu yayımlanmış değildir.

584 sikke neden önemli?

Operasyondaki en büyük grubu 584 sikke oluşturuyor. Sikke, arkeolojide yalnızca “eski para” değildir. Üzerindeki hükümdar portresi, yazıt, darphane işareti, ikonografi, metal bileşimi, ağırlık ve çap gibi özellikler sayesinde son derece ayrıntılı tarihsel bilgiler taşıyabilir.

Numismatik inceleme ile bir sikkenin;

• hangi siyasi otorite döneminde basıldığı,
• hangi darphaneye ait olabileceği,
• yaklaşık basım tarihi,
• metal türü ve nominal değeri,
• taklit ya da modern üretim olup olmadığı

belirlenebilir.

Fakat burada önemli bir sınır vardır: bir sikkenin dönemini belirlemek, onun Geyve’de basıldığı, Geyve’de bulunduğu veya Geyve tarihine ait olduğu anlamına gelmez. Ele geçirilen parçaların arkeolojik provenansı henüz açıklanmış değildir.

Bu nedenle 584 sikke üzerinden “Geyve’de Roma hazinesi bulundu”, “Bizans yerleşimi kanıtlandı” veya benzeri yerel tarih sonuçlarına ulaşmak yanlış olur.

177 “değerli taş” ne olabilir?

Basın açıklamasında ikinci büyük grup 177 “değerli taş” olarak tanımlanıyor. Operasyon fotoğrafında çeşitli renk ve biçimlerde küçük taş parçaları görülebiliyor. Ancak yalnızca fotoğrafa bakarak bunların mineral türünü, tarihini veya arkeolojik işlevini belirlemek mümkün değildir.

Antik dünyada akik, karnelyan, jasper ve benzeri taşlar mühür, yüzük taşı, gem veya oyma taş üretiminde kullanılabiliyordu. Oyma yüzeyli taşlara genel olarak intaglio veya gemma gibi terimler kullanılabilir. Ancak bu terminolojiyi Geyve’deki 177 parçaya doğrudan uygulamak için uzman incelemesi gerekir.

2863 sayılı Kanun’un 23. maddesi korunması gerekli taşınır kültür varlıklarını sayarken yüzük taşları, mühürler, süs eşyaları ve sikkeler gibi kategorileri açıkça içerir. Fakat bu, her değerli veya yarı değerli taşın otomatik olarak arkeolojik eser olduğu anlamına gelmez. Nesnenin yaşı, işlenme biçimi, belge değeri ve diğer özellikleri uzmanlarca değerlendirilir.

45 obje hakkında ne söyleyebiliriz?

Basın fotoğrafında metal kap benzeri parçalar, küçük figüratif nesneler ve çeşitli farklı formlar görülüyor. Ancak resmi açıklama bunları tek tek tanımlamıyor; yalnızca “45 çeşitli obje” kategorisini kullanıyor.

Dolayısıyla görüntü üzerinden “Roma bronz heykelciği”, “Bizans kandili”, “Helenistik kap” veya “antik idol” gibi ayrıntılı tanımlar yapmak doğru değildir. Bir nesnenin biçimsel olarak antik örneklere benzemesi, onun özgün antik eser olduğunun kanıtı değildir.

Bu tür bir grupta uzmanların inceleyeceği başlıca unsurlar arasında üretim tekniği, metal alaşımı, yüzey patinası, korozyon, döküm izleri, ikonografi, ölçüler, paralel örnekler ve gerektiğinde laboratuvar analizleri bulunur.

Ele geçirilen parçalar hangi dönemlere ait?

Şu an için bilmiyoruz.

Geyve operasyonuna ilişkin güvenilir ajans haberlerinde 584 sikke, 177 taş ve 45 obje sayıları verilmekle birlikte, bunların Roma, Bizans, Helenistik, Selçuklu veya Osmanlı gibi belirli dönemlere dağılımını gösteren bir uzman raporu yayımlanmamıştır.

Bu nokta özellikle önemlidir; çünkü Türkiye’de benzer operasyonlarla ilgili haber metinlerinde çoğu zaman “Roma ve Bizans dönemine ait olduğu değerlendirilen” şeklinde ön uzman görüşleri açıkça yazılır. Örneğin Sakarya’nın Karasu ilçesinde 28 Temmuz 2026’da gerçekleştirilen başka bir “Anadolu Mirası” operasyonunda 63 parçanın Roma ve Bizans dönemlerine ait olduğunun değerlendirildiği basın açıklamasında açık biçimde belirtilmiştir. Geyve’deki 806 parça için ise böyle bir dönem bilgisi verilmemiştir.

Bu nedenle dönem adı eklemek bilgi üretmek değil, tahmin yürütmek olur.

Asıl arkeolojik kayıp: kontekst ve provenans

Kültür varlığı kaçakçılığı tartışmalarında sayıların büyüklüğü doğal olarak dikkat çeker. “806 parça” etkileyici bir rakamdır. Fakat arkeolog açısından asıl mesele yalnızca kaç parçanın kurtarıldığı değildir.

Bir arkeolojik buluntunun bilimsel anlamı, nesnenin kendisi ile buluntu bağlamının birlikte kaydedilmesinden doğar.

Bir sikke kontrollü kazıda;

• hangi tabakada,
• hangi yapının içinde,
• hangi diğer buluntularla birlikte,
• hangi zemin veya dolgu üzerinde,
• tek başına mı yoksa bir define içinde mi

bulunduğu kaydedildiğinde tarihsel bir belgeye dönüşür.

Nesne arkeolojik bağlamından koparıldığında ise önemli bir bilgi zinciri geri dönüşsüz biçimde kaybolabilir. Bu nedenle yasa dışı kazıyla çıkarıldığı kanıtlanan bir sikkenin geri kazanılması kültürel miras açısından çok değerlidir; ancak bulunduğu stratigrafik bağlamın kaybı çoğu zaman telafi edilemez.

Geyve dosyasındaki kritik sorulardan biri bu nedenle provenansdır: Bu 806 parça nereden geldi? Aynı yerden mi çıkarıldı? Farklı bölgelerden mi toplandı? Satın mı alındı? Uzun süreli bir koleksiyonun parçaları mı? Bu soruların yanıtları kamuya açık haberlerde bulunmuyor.

2863 sayılı Kanun ne diyor?

Türkiye’de arkeolojik nitelikte taşınır kültür varlıklarının korunmasına ilişkin temel mevzuat 2863 sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunudur.

Kanunun 23. maddesi, tarih öncesi ve tarihi dönemlere ait olup arkeoloji, sanat tarihi ve benzeri alanlarda belge değeri taşıyan taşınırları korunması gerekli kültür varlıkları kapsamında değerlendirir. Maddede sikkeler, figürinler, mühürler, yüzük taşları, süs eşyaları ve çok sayıda başka nesne türü açıkça sayılmaktadır.

24. madde, devlet malı niteliğindeki korunması gerekli taşınır kültür varlıklarının devlet elinde ve müzelerde bulundurulması, korunması ve değerlendirilmesi esasını düzenler.

Kanunun 67. maddesi ise bildirim yükümlülüğüne aykırılık ile bildirimi yapılmamış kültür varlıklarının satışa arzı, satılması, verilmesi, satın alınması veya kabul edilmesi gibi eylemler hakkında cezai hükümler içerir.

Kaçak kazı yapıldığı kesin mi?

Bu konuda haber kaynakları arasında küçük ama önemli bir fark bulunuyor.

DHA ve İHA’nın ana haber metinleri, Sakarya İl Jandarma Komutanlığının istihbari çalışmaları sonucunda adrese operasyon düzenlediğini bildiriyor. Bazı yerel haber kaynaklarında ise operasyonun “İnciksuyu Mahallesi’nde kaçak kazı yapıldığı ihbarı” üzerine gerçekleştirildiği yazıyor.

Ancak kamuya açık bilgiler, ele geçirilen 806 parçanın tamamının o mahallede yapılan tek bir kaçak kazıdan çıkarıldığını kanıtlamıyor. Ayrıca basın açıklamasında kazı çukuru, dedektör, kazma, kürek veya diğer kazı ekipmanlarının ele geçirildiğine ilişkin ayrıntı da verilmiş değil.

Bu nedenle “Geyve’de kaçak kazıyla çıkarılan 806 eser bulundu” yerine “Geyve’deki operasyonda 806 parça ele geçirildi; bazı haberlerde soruşturmanın kaçak kazı ihbarıyla başladığı belirtiliyor” demek daha güvenlidir.

“Anadolu Mirası” operasyonları ne anlama geliyor?

2026 yılında farklı İl Jandarma Komutanlıklarının kültür varlığı kaçakçılığı operasyonlarında “Anadolu Mirası” adını kullandığı görülüyor. Aydın ve Erzurum İl Jandarma Komutanlıklarının resmi duyurularında da aynı adla gerçekleştirilen operasyonlar bulunuyor.

Aydın’daki bir operasyonda Roma ve Helenistik dönemlere ait olduğu değerlendirilen sikkeler, takılar ve objeler; Erzurum Pasinler’deki operasyonda ise Orta Çağ’a ait olduğu değerlendirilen parşömen ile bronz haç ele geçirildiği resmi olarak açıklanmıştır.

Dolayısıyla “Anadolu Mirası”, 2026’da Jandarmanın kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele faaliyetlerinde farklı illerde kullanılan ortak operasyon adlarından biridir. Ancak her operasyonun delilleri, şüphelileri ve soruşturması kendi içinde değerlendirilmelidir.

Müze uzmanları bundan sonra ne yapar?

Ele geçirilen arkeolojik nitelikteki malzemelerin muhafaza altına alınarak ilgili müze birimlerine gönderilmesi yalnızca fiziksel teslim işlemi değildir. Uzman incelemesi, soruşturmanın kültür varlığı boyutunun temel aşamalarından biridir.

Genel olarak uzmanlar;

1. malzemeleri tek tek ayırır ve numaralandırır,
2. ölçü, ağırlık ve malzeme özelliklerini kaydeder,
3. sikkelerde numismatik teşhis yapar,
4. objelerde tipoloji, teknik ve ikonografiyi inceler,
5. taşlarda işçilik ve gerektiğinde gemolojik özellikleri değerlendirir,
6. özgünlük/taklit ihtimalini araştırır,
7. 2863 sayılı Kanun kapsamındaki kültür varlığı niteliğine ilişkin uzman görüşü oluşturur.

Bu rapor, “806 parçanın hepsi aynı derecede tarihidir” şeklindeki ilk medya algısını değiştirebilir. Bazı parçalar çok önemli, bazıları daha geç tarihli, bazıları ise kültür varlığı niteliği taşımayan malzemeler olarak sınıflandırılabilir. Nihai değerlendirme yayımlanmadan kesin liste oluşturmak doğru değildir.

Neyi biliyoruz, neyi bilmiyoruz?

Arkeolojik Değerlendirme