Giriş

Suriye'nin Asi Nehri (Orontes) vadisinde konumlanan antik kent Afamya (Apamea), uluslararası koruma statüsünü güçlendiren yeni bir gelişmeyle gündemde. Suriye Kültür Bakanlığına bağlı Müzeler ve Eserler Genel Müdürlüğü tarafından yapılan açıklamaya göre, antik kent ICESCO'nun (Islamic World Educational, Scientific and Cultural Organization) İslam Dünyası Miras Listesi'ne resmen dahil edildi. Bu tescil, kentin sadece Greko-Romen dünyasındaki önemini değil, aynı zamanda erken İslam döneminden Osmanlı'ya uzanan süreçteki stratejik ve kültürel rolünü de tescillemiş oldu.

Afamya, özellikle yaklaşık iki kilometre uzunluğundaki anıtsal sütunlu caddesi (Cardo Maximus) ve Roma İmparatorluğu dönemine tarihlenen devasa tiyatrosuyla tanınsa da, bünyesinde barındırdığı Orta Çağ kalesi (Kal'at el-Medik) ve İslam mimarisi örnekleriyle çok katmanlı bir arkeolojik sit alanı niteliği taşımaktadır. ICESCO'nun bu kararı, alanın bütüncül bir koruma şemsiyesi altına alınması yönündeki uluslararası çabaları destekler niteliktedir.

Tarihsel ve Arkeolojik Bağlam

Afamya, MÖ 300 civarında Büyük İskender'in generallerinden ve Seleukos İmparatorluğu'nun kurucusu olan I. Seleukos Nikator tarafından kurulmuştur. Kent, adını Seleukos'un Pers kökenli eşi Apama'dan almıştır. Helenistik Dönem'de askeri bir merkez ve eyalet başkenti olarak işlev gören kent, Seleukos ordusunun savaş fillerinin yetiştirildiği ve askeri stratejilerin belirlendiği bir üs konumundaydı.

MÖ 64 yılında Romalı general Pompeius tarafından Roma topraklarına katılan Apamea, bu dönemde büyük bir imar faaliyeti geçirmiştir. Kentin merkezini oluşturan 37,5 metre genişliğindeki Cardo Maximus, Roma dünyasının en geniş ve en uzun sütunlu caddelerinden biri olarak kabul edilir. MS 115 yılında meydana gelen büyük depremin ardından yeniden inşa edilen bu cadde, yivli sütunları ve özgün mimari detaylarıyla Roma mühendisliğinin zirve noktalarından birini temsil eder.

Bizans Dönemi'nde önemli bir piskoposluk merkezi haline gelen kent, MS 7. yüzyılda İslam fetihleriyle birlikte yeni bir döneme adım atmıştır. Emeviler ve Abbasiler döneminde askeri önemini koruyan kent, özellikle Haçlı Seferleri sırasında stratejik bir savunma noktası haline gelmiştir. Kentin akropolisi üzerinde yükselen Kal'at el-Medik (Madiq Kalesi), Zengiler ve Eyyubiler döneminde tahkim edilerek klasik bir İslam askeri mimarisi örneğine dönüştürülmüştür. Bu çok katmanlı yapı, kentin antik çağ paganizminden Hristiyanlığa, oradan da İslam medeniyetine uzanan kesintisiz kültürel geçişini somut bir şekilde ortaya koymaktadır.

Uzman Değerlendirmesi