Hadrianopolis nerede?

Hadrianopolis, Eskipazar ilçe merkezinin yaklaşık 3 km batısında Viranşehir olarak adlandırılan mevki ve çevresinde, Budaklar, Büyükyaylalar, Çaylı ve Beytarla köylerine yayılan geniş arkeolojik alandır. Antik coğrafyada Paphlagonia, Bithynia ve Galatia arasındaki geçiş kuşağında bulunuyordu.

“5.500 yıllık antik kent” ifadesi neden sorunlu?

Alanda Geç Kalkolitik döneme kadar uzanan insan faaliyeti ve yerleşim izlerinin bulunması, bölgenin uzun süreli iskânını gösterir. Fakat bu en erken izlerle “Hadrianopolis” adındaki Roma dönemi kentini aynı tarihe götürmek doğru değildir.

2026 bilimsel bildirilerinde mevcut arkeolojik kronoloji Hadrianopolis’in MÖ 1. yüzyılda kurulduğunu, kazılan anıtsal yapıların büyük bölümünün Geç Roma ve Erken Bizans dönemlerine tarihlendiğini belirtir.

2026 pitos mezarı neden önemli?

22 Haziran 2026’da kamuoyuna duyurulan pitos mezar, kazı başkanı Prof. Dr. Ersin Çelikbaş’a göre Hadrianopolis ve Batı Karadeniz’in iç kesimlerinde kazıyla belgelenen ilk pitos mezar örneklerinden biridir. Mezarın içinde:

• iskelet,
• 7 seramik kap,
• kandil,
• Roma İmparatoru Probus sikkesi,
• bıçak,
• 2 kemik toka

bulundu. Probus’un MS 276–282 arasındaki hükümdarlığı, defin için MS 3. yüzyıl sonlarına güçlü bir terminus sağlar.

Mezardaki birey kadın mı?

Kazı ekibi iki kemik tokanın mezardaki bireyin kadın olabileceğine işaret ettiğini açıkladı. Bu önemli bir hipotezdir; ancak biyolojik cinsiyet yalnız toka gibi mezar hediyeleri üzerinden kesinleştirilemez. Osteolojik inceleme, pelvis ve kafatası morfolojisi, yaş, patoloji ve gerektiğinde biyomoleküler yöntemler daha güçlü sonuç sağlayabilir.

Pontic Sigillata ne söylüyor?

Mezar kapları içinde Karadeniz dünyasında yaygın olan Pontic Sigillata grubu öne çıkıyor. Çelikbaş, bu seramiğin Hadrianopolis’in farklı kazı alanlarında da sık bulunduğunu belirtiyor. Bu dağılım kentin Karadeniz iç kesimleriyle ekonomik ve kültürel bağlantılarını değerlendirmek açısından önemlidir.

1.500 yıllık bıçak seti

Nisan 2026’da Hamamlı Yapı Kompleksi’nin mutfak bölümünde birbirine tipolojik olarak yakın çeşitli boyutlarda bıçaklar ve bileme taşı bulundu. Yaklaşık 1.500 yıllık bu buluntu, anıtsal mimarinin ötesinde gündelik mutfak ve üretim faaliyetini göstermesi bakımından değerlidir.

Hamamlı Yapı Kompleksi’nin depo buluntuları 2026’da yayımlanan akademik çalışmada seramik, sikke, hububat, metal eser ve karbonize tekstil gibi farklı malzeme gruplarıyla birlikte ele alınmıştır.

Jeoradarla bulunan yapı

2026 sezonunun başında ekip, Dört Nehir Kilisesi’nin hemen doğusunda Kiel Üniversitesi’nden Ercan Erkul’un jeoradar çalışmasında belirlediği yapıya yoğunlaşacağını açıkladı. Yapının yüzeyin yaklaşık bir metre altında olduğu tahmin ediliyor.

Kazı başkanlığının özellikle vurguladığı nokta önemlidir: yapının fonksiyonu kazılmadan bilinmiyor. Jeofizik planı görmek, yapıyı saray, kilise, hamam veya başka bir işlevle önceden tanımlamak için yeterli değildir.

Dört Nehir ve diğer mozaikler

Hadrianopolis’in tanınırlığını artıran başlıca buluntular Erken Bizans taban mozaikleridir. Dört Nehir Kilisesi’ndeki kompozisyonda Hıristiyan geleneğinin cennet nehirleri Phison, Geon, Tigris ve Euphrates personifikasyonları ve adları yer alır.

Hayvan, bitki, geometrik ve su temalı motifler üzerinde 2026 akademik değerlendirmeler, su tasvirlerinin yalnız dekoratif değil, mitolojik, sembolik ve dinî anlamlara sahip olabileceğini tartışmaktadır.

2025 kabul salonu ve olası saray kompleksi

2025 sezonunda İç Kale’de MS 4. yüzyıla tarihlenen, zemini zengin mozaiklerle kaplı büyük kabul salonu ortaya çıkarıldı. Kazı başkanı bu mekânın daha geniş bir saray kompleksiyle ilişkili olduğunu değerlendiriyor. Mozaiklerde tavus kuşları, geometrik desenler, sekiz köşeli yıldız ve bazı insan figürleri kaydedildi.

Salonun yaklaşık yüzde 80’lik mozaik yüzeyinin korunduğu bildirildi; saray yorumunun genişleyen kazılarla test edilmesi 2026 araştırmalarının hedeflerinden biri.

Kent ne zaman terk edildi?

Eski yayınlarda Hadrianopolis’in MS 8. yüzyıl civarında terk edildiği sıkça tekrarlanmıştır. Ancak 2026’da sunulan Orta-Geç Bizans sikke çalışması, Kuzeybatı Nekropol Kilisesi ve İç Kale Vaftizhanesi gibi alanlardan MS 10.–11. yüzyıl sikkeleri bulunduğunu gösteriyor.

Bu nedenle kentin 8. yüzyılda tamamen boşaldığı yerine, saldırılar ve nüfus azalmasına rağmen bazı alanlarda küçük ölçekli yerleşimin en az 11. yüzyıl sonlarına kadar sürmüş olabileceği artık daha güçlü bir olasılıktır.

Ören yeri ve koruma

Hadrianopolis günümüzde resmî ören yeri olarak ziyaret edilebilir durumdadır. Koruyucu çatılar, yürüyüş güzergâhları ve mozaik konservasyonu ziyaretçi erişimi ile koruma arasında denge kurmayı amaçlıyor. Kazı alanı genişledikçe yeni yapıların ziyarete açılmadan önce konservasyonunun tamamlanması kritik önem taşıyor.

Arkeolojik Değerlendirme