Urartu Krallığına Ait Yeni Bir Kale ve Savunma Kompleksi Tespit Edildi
Kâri-Hoşap/Kız Kalesi: Van Gürpınar’da Urartu Garnizonu, Sarnıç ve Orta Çağ Yeniden Kullanımı
Kale nerede?
Kâri-Hoşap/Kız Kalesi Van-Hakkâri yolu üzerinde, Gürpınar ilçe merkezine yaklaşık 65 km mesafede ve tarihî Hoşap Kalesi’nin yaklaşık 3,5 km güneydoğusunda yer alır. 2025 akademik çalışması yüksekliği yaklaşık 2.130 metre olarak verir. Kale Büyük Çay ve Hoşap Suyu havzasını, tarım–otlak alanlarını ve doğu-batı geçişlerini görebilen konumdadır.
Ne zaman keşfedildi?
Alan tamamen bilinmeyen bir “2026 keşfi” değildir. Daha eski araştırmalarda Âri-Hoşap adıyla anılmış; 2021 Van Gürpınar Arkeolojik Yüzey Araştırması sırasında mimari ve seramik açısından ayrıntılı biçimde incelenmiştir. Sonuçlar daha sonra araştırma toplantısı yayınlarında ve 2025’te hakemli bir makalede değerlendirilmiştir.
Sur ve bastiyonlar
2025 çalışması kalenin güneydoğusunda Urartu dönemine ait yaklaşık 110 metreye ulaşan sur izleri ve temel yatakları tanımlar. Kumtaşı, kalker ve ana kaya düzenlemeleri klasik Urartu kale mimarisiyle karşılaştırılır. Bazı kesimlerde daha geç onarımlar ve üst yapı müdahaleleri gözlenir.
7 metrelik sarnıç
Kalenin üst bölümündeki ana kayaya oyulmuş sarnıç yaklaşık 6,3 metre uzunluk, 2,8 metre genişlik ve 7 metre derinlik ölçülerine sahiptir. Sarnıcın taş örgüsünün Urartu karakteri taşıdığı, içindeki bazı harç uygulamalarının ise Orta Çağ onarımlarıyla ilişkili olabileceği düşünülüyor.
Tuşpa–Urmiye yolu
Kalenin stratejik değeri yalnız savunmasından değil konumundan gelir. Gürpınar Ovası, Hoşap ve devamında Kuzeybatı İran/Urmiye yönüne uzanan güzergâh, Urartu’nun idari ve askerî hareketliliği açısından önemliydi. Kalenin bu yolu ve tarım–hayvancılık alanlarını görebilen konumu yüzey araştırması ve görünürlük analizleriyle vurgulanmaktadır.
Neden garnizon kalesi?
Çavuşoğlu’nun 2025 makalesi, sur sistemi, kalıcı su kaynağı/sarnıç, görünürlük, çevredeki tarımsal yerleşimler ve ana ulaşım yolu üzerindeki konum nedeniyle Kâri-Hoşap’ı Urartu döneminde garnizon kalesi olarak değerlendirir.
Bu, doğrudan bir yazıtla “garnizon” diye adlandırılmış bir yapı değildir; mimari ve peyzaj verilerinden üretilen işlevsel yorumdur.
Orta Çağ yeniden kullanımı
Kale yüzeyinde yeşil sırlı Orta Çağ seramikleri, surlardaki geç dönem onarımları ve sarnıçtaki farklı malzeme uygulamaları alanın Urartu sonrasında yeniden kullanıldığını gösteriyor.
Hoşap Kalesi ile karıştırmamak
Kâri-Hoşap/Kız Kalesi, bugün turistik olarak bilinen büyük Hoşap Kalesi değildir. Aralarında yaklaşık 3,5 km vardır. Hoşap Kalesi’nin günümüzde görülen anıtsal mimarisi esas olarak Orta Çağ–Osmanlı dönemi gelişimini temsil eder; Kâri-Hoşap ise yüzeyde daha erken Urartu savunma sistemi ve daha sonraki yeniden kullanım izleriyle ayrı bir arkeolojik alandır.
Arkeolojik Değerlendirme
Kâri-Hoşap’ın değeri “yeni bir kale bulundu” cümlesinden çok, Urartu’nun büyük başkent ve saray merkezleri dışındaki yol kontrol sistemini görünür kılmasıdır.
Urartu coğrafyası yalnız Van, Çavuştepe, Ayanis veya Toprakkale gibi büyük merkezlerle yönetilmiyordu. Küçük kaleler, gözetleme noktaları, tarım yerleşimleri, su yapıları ve yollar birlikte bir yönetim ağı oluşturuyordu. Kâri-Hoşap bu ağın iyi belgelenen yerel örneklerinden biridir.
Kaynakça
Sık Sorulan Sorular
Kale 2026’da mı keşfedildi?
Hayır. 2021 yüzey araştırmasında ayrıntılı belgelenmiş, 2025’te akademik makale olarak yayımlanmıştır.
Sarnıç ne kadar derin?
Yaklaşık 7 metre derinliğindedir.
Kale yalnız Urartu döneminde mi kullanıldı?
Hayır. Orta Çağ seramikleri ve onarım izleri yeniden kullanımı gösterir.
