45 Bin Yıl Önce İnsanların Yemek Artıklarını Tazmanya Canavarları Yiyordu

Bugün şehirlerde insanların bıraktığı yiyeceklerin çevresinde martılar, tilkiler, kargalar ve başka yabani hayvanların toplandığını görüyoruz. Avustralya'daki Juukan Gorge'dan gelen yeni arkeolojik kanıtlar, insan kamplarının yabani hayvanlar için besin kaynağına dönüşmesinin en az 45 bin yıl öncesine kadar uzanabileceğini gösteriyor. Üstelik bu hayvanlardan biri bugün yalnızca Tazmanya'da yaşayan Tazmanya canavarıydı.

Batı Avustralya'nın Pilbara bölgesindeki Juukan 2 kaya sığınağından elde edilen yeni bulgular, Tazmanya canavarlarının (Sarcophilus harrisii) bölgedeki ilk kesin fosil kanıtını ortaya çıkardı.

Archaeology in Oceania dergisinde yayımlanan araştırma yalnızca hayvanın geçmişteki dağılımını genişletmiyor. Binlerce hayvan kemiğindeki kemirme ve sindirim izleri, Tazmanya canavarlarının insanların kullandığı kaya sığınağı çevresinde tekrar tekrar dolaşıp insanların geride bıraktığı hayvan kalıntılarından yararlanmış olabileceğini düşündürüyor.

Arkeoloji.Biz infografiği: İnsanların kaya sığınağına taşıdığı hayvanlar, geride kalan kemikler ve Tazmanya canavarıyla uyumlu kemirme izleri, on binlerce yıllık dolaylı bir insan–yaban hayatı ilişkisine işaret ediyor.

Juukan Gorge'da Ne Bulundu?

Araştırmanın en güçlü kanıtını Tazmanya canavarına ait iki fosil oluşturuyor.

Bunlardan biri ilk iki azı dişini koruyan sağ alt çene parçası. Fosilin bulunduğu sediment yaklaşık 6.900–7.300 yıl öncesine tarihleniyor.

İkinci örnek ise alt birinci veya ikinci küçük azı dişinin bir parçası. Bu örnek yaklaşık 42.500–47.100 yıl öncesine tarihlenen tabakalardan geldi.

Gerçek buluntu: Juukan Gorge'daki yaklaşık 7.000 yıllık tabakadan bulunan Tazmanya canavarına ait alt çene parçası. Kaynak: Churchill ve ark., Archaeology in Oceania (2026), DOI: 10.1002/arco.70031.

Bu buluntu önemli bir coğrafi boşluğu da kapatıyor. Tazmanya canavarlarının geçmişte Avustralya anakarasının birçok bölgesinde yaşadığı zaten biliniyordu; ancak Pilbara'dan kesin fosil kanıtı bulunmuyordu.

İnsanlar da Aynı Kaya Sığınağındaydı

Juukan 2 sıradan bir paleontolojik fosil alanı değil.

Arkeolojik araştırmalar insanların kaya sığınağını en az 47 bin yıl öncesinden itibaren kullandığını gösteriyor. Alan, Son Buzul Maksimumu'nun son derece kurak dönemleri boyunca da kullanılmaya devam etti.

Burada taş aletler, ocaklar, deniz kabuğundan boncuklar, kemik aletler ve başka insan faaliyetlerinin izleri bulundu.

Dolayısıyla araştırmacıların karşısında aynı arkeolojik kayıtta hem insanlar hem de büyük bir leşçil yırtıcının izleri bulunuyor.

8.000'den Fazla Hayvan Kemiği İncelendi

Hikâyeyi asıl ilginç hale getiren yalnızca iki Tazmanya canavarı fosili değil.

Araştırmacılar Juukan'dan kataloglanmış 8.000'den fazla hayvan kemiğini inceledi.

Bunların 1.000'den fazlasında çeşitli hayvanların kemirme veya çiğneme izleri bulunuyordu.

Ayrıntılı olarak analiz edilen 55 örneğin en az 10'undaki diş çukurlarının boyutları, Tazmanya canavarlarının oluşturduğu izlerle en iyi eşleşmeyi gösterdi.

Üstelik bu izler tek bir döneme ait değildi.

Tazmanya canavarıyla uyumlu kemirme izleri Son Buzul Maksimumu öncesindeki, sonrasındaki ve Holosen'e ait tabakalarda görülüyor.

Bu durum hayvanların Juukan çevresine yalnızca tesadüfen bir kez gelmediğini; on binlerce yıl boyunca kaya sığınağındaki leşçil topluluğun tekrar eden bir parçası olduğunu düşündürüyor.

263 Sindirilmiş Kemik Parçası

Araştırmacılar ayrıca kaya sığınağından çıkan 263 sindirilmiş kemik parçasını inceledi.

Bunların bazıları Pilbara'da yaşayan daha küçük etçil keseli hayvanların avlarından beklenmeyecek kadar büyüktü.

Boyutları ve sindirim özellikleri, Tazmanya canavarı gibi kemik parçalayabilen daha büyük bir etçil keseliyle daha uyumluydu.

Fosiller, diş izleri ve sindirilmiş kemikler birlikte değerlendirildiğinde Tazmanya canavarlarının Juukan'da uzun süreli bir varlık gösterdiği ortaya çıkıyor.

Peki İnsanlarla İlişkileri Neydi?

Araştırmanın Arkeoloji.Biz açısından en ilginç bölümü burada başlıyor.

Juukan'daki orta ve büyük hayvanların önemli bir bölümünün insanlar tarafından kaya sığınağına getirildiğine ve burada işlendiğine dair arkeolojik kanıt bulunuyor.

Tazmanya canavarıyla uyumlu kemirme izlerinin de özellikle bu büyük hayvan kalıntılarında görülmesi araştırmacıları dikkat çekici bir olasılığa götürüyor:

İnsan kampları, Tazmanya canavarları için düzenli ve öngörülebilir bir besin kaynağı oluşturmuş olabilir.

İnsanlar kanguru, büyük kertenkeleler veya başka hayvanları kaya sığınağına getiriyor, etlerini işliyor ve geride kemikler bırakıyordu.

Tazmanya canavarları ise daha sonra kampa gelerek bu kalıntıları kemirmiş olabilir.

UNSW — gerçek Juukan fosilleri ve kazı fotoğrafları

Bu Bir Evcilleştirme Değildi

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

Araştırma insanların Tazmanya canavarlarını beslediğini, evcilleştirdiğini veya onlarla bilinçli bir ortaklık kurduğunu göstermiyor.

Aynı şekilde bulunan iki Tazmanya canavarı fosilinin insanlar tarafından kesildiğine, pişirildiğine veya tüketildiğine ilişkin kanıt da bulunmuyor.

Kanıtın desteklediği daha temkinli açıklama şu:

İnsanların oluşturduğu kamp alanı ve geride bıraktığı hayvan kalıntıları, yabani Tazmanya canavarlarının yararlanabileceği yeni bir beslenme fırsatı yaratmış olabilir.

45 Bin Yıllık Bir İlişki Nasıl İşliyordu?

Arkeolojik kanıtların önerdiği olası süreç oldukça basit:

1. İnsanlar avladıkları hayvanları Juukan kaya sığınağına taşıyordu.
2. Et ve diğer kullanılabilir parçalar burada işleniyordu.
3. Kemikler ve başka artıklar kamp çevresinde kalıyordu.
4. Tazmanya canavarları daha sonra kaya sığınağına geliyordu.
5. Hayvanlar bu kemikleri kemiriyor, kırıyor ve bazılarını tüketiyordu.
6. Bu davranışın izleri binlerce yıl sonra arkeolojik kemiklerde korunuyordu.

Bu senaryonun her adımı aynı kesinlik düzeyinde değildir. İnsanların büyük hayvanları alana getirdiği ve kemiklerde leşçil izlerinin bulunduğu güçlü biçimde desteklenirken, hayvanların kampı ne sıklıkla ve insanların bulunduğu hangi zamanlarda ziyaret ettiği bilinmiyor.

BUGÜNE DOKUNUYOR MU?

Evet. Hem de şaşırtıcı derecede tanıdık bir davranış üzerinden.

Bugün insanların yaşadığı alanlar birçok yabani hayvan için yeni beslenme fırsatları yaratıyor.

Şehirlerde çöpleri karıştıran martılar, tilkiler veya kargalar; insanların bıraktığı yiyeceklerin çevresinde dolaşan yabani hayvanlar bunun günümüzdeki örnekleri.

Juukan Gorge bize şu soruyu sorduruyor:

İnsanların bıraktığı yemek artıkları vahşi hayvanların davranışını ne zamandan beri değiştiriyor?

Yeni araştırmaya göre bu tür insan–hayvan ilişkilerinin geçmişi en azından Avustralya'da on binlerce yıl geriye uzanıyor olabilir.

Ancak arkeolojik bulgulardan günümüzde yabani hayvanların beslenmesi veya atık yönetimi konusunda doğrudan bir tavsiye çıkarmak doğru değildir. Modern yaban hayatı yönetimi ayrı ekolojik ve sağlık verilerine dayanmalıdır.

Tazmanya Canavarı Pilbara'nın Sıcağında Nasıl Yaşıyordu?

Çalışmanın ikinci önemli sonucu hayvanın çevresel uyum kapasitesiyle ilgili.

Tazmanya canavarlarını bugün serin ve nispeten nemli Tazmanya'yla özdeşleştiriyoruz.

Juukan buluntuları ise türün Batı Avustralya'nın kurak ve kayalık Pilbara bölgesinde de yaşayabildiğini gösteriyor.

Üstelik hayvanlar büyük iklim değişimleri boyunca bölgede varlıklarını sürdürmüş görünüyor.

Bu durum yalnızca bir hayvanın eski dağılım haritasına yeni bir nokta eklemiyor; türün geçmişte düşündüğümüzden çok daha geniş çevresel koşullara uyum sağlayabildiğini de gösteriyor.

Peki Neden Avustralya Anakarasından Yok Oldular?

Tazmanya canavarları Avustralya anakarasında yaklaşık 3.200 yıl önce ortadan kayboldu.

Bu dönem dingoların kıtada yayılmasından sonraya denk geliyor.

Dingoların av ve leş kaynakları için Tazmanya canavarlarıyla rekabet etmiş olabileceği uzun süredir tartışılıyor.

Juukan çalışması buna yeni bir olasılık ekliyor.

Eğer Tazmanya canavarları on binlerce yıl boyunca insan kamplarındaki hayvan kalıntılarından yararlanıyorsa, insanlarla giderek daha yakın ilişki kuran yeni bir etçil olan dingoların ortaya çıkması bu kaynağa erişimlerini azaltmış olabilir.

Fakat araştırmacılar dingoların Tazmanya canavarlarının yok oluşuna neden olduğunu kanıtlamadıklarını özellikle vurguluyor.

Bu yalnızca yok oluş sürecine katkıda bulunmuş olabilecek yeni bir rekabet mekanizması.

Juukan Gorge Neden Bu Kadar Önemli?

Juukan 2 kaya sığınağı yaklaşık 47 bin yıllık insan, hayvan ve çevre tarihini aynı arkeolojik dizide koruyordu.

Alan 2020 yılında madencilik faaliyetleri sırasında gerçekleştirilen patlatmalarla büyük ölçüde zarar gördü. Olay Avustralya'da kültürel mirasın korunması konusunda büyük tartışmaya yol açtı.

Araştırma ve rehabilitasyon çalışmaları daha sonra geleneksel arazi sahiplerinin yönlendirmesi altında sürdürüldü.

Yeni Tazmanya canavarı buluntuları, bir arkeolojik alan kaybedildiğinde yalnız yapıların veya eserlerin değil, on binlerce yıllık insan–çevre ilişkilerini anlatabilecek bilimsel verilerin de kaybedilebileceğini bir kez daha gösteriyor.

Neyi Biliyoruz?

• Juukan 2'de Tazmanya canavarına ait iki kesin fosil bulundu.
• En eski örnek yaklaşık 42.500–47.100 yıllık tabakadan geliyor.
• Diğer çene parçası yaklaşık 6.900–7.300 yıllık.
• Bu buluntular Pilbara'daki ilk kesin Tazmanya canavarı fosil kaydı.
• 8.000'den fazla hayvan kemiği incelendi.
• En az 10 kemikte Tazmanya canavarının oluşturduklarıyla en iyi eşleşen kemirme izleri tespit edildi.
• İnsanlar Juukan 2'yi en az yaklaşık 47 bin yıl önce kullanıyordu.
• İnsanlarla ilişkili büyük hayvan kalıntılarının bir bölümünde leşçil kemirme izleri bulunuyor.

Neyi Bilmiyoruz?

• İnsanlarla Tazmanya canavarlarının fiziksel olarak karşılaşıp karşılaşmadığını bilmiyoruz.
• İnsanların hayvanları bilinçli biçimde beslediğine dair kanıt yok.
• İki Tazmanya canavarı fosilinin insanlar tarafından kesildiğine veya yenildiğine dair kanıt yok.
• Hayvanların insan kampına hangi sıklıkta geldiğini bilmiyoruz.
• Dingoların Tazmanya canavarlarının anakaradaki yok oluşuna neden olduğu kanıtlanmış değil.

Arkeolojik Değerlendirme

Juukan Gorge çalışmasının değeri yalnızca Tazmanya canavarının geçmiş dağılımını genişletmesinde değil.

Çalışma, arkeolojik alanların insanlar tarafından oluşturulmuş kapalı dünyalar olmadığını gösteriyor. İnsanların avladığı hayvanlar, geride bıraktığı kemikler ve oluşturduğu kamp alanları çevredeki diğer canlıların davranışlarını da etkileyebiliyordu.

Bu nedenle Juukan'daki kemikler bize yalnız "hangi hayvan burada yaşıyordu?" sorusunun cevabını vermiyor.

Daha büyük bir soruya kapı açıyor:

İnsanlar çevrelerindeki hayvanların davranışlarını ne zamandan beri farkında olmadan değiştiriyor?

Juukan'ın yaklaşık 47 bin yıllık kaydı, bu ilişkinin insanlık tarihinin oldukça erken dönemlerinden beri ekosistemlerin bir parçası olabileceğini gösteriyor.

Arkeoloji.Biz’de İlgili Yazılar

İnsanların çevreleri ve diğer canlılarla kurduğu ilişkinin uzun tarihini anlamak için Arkeoloji.Biz'deki insan evrimi, tarihöncesi avcılık, antik DNA ve çevre arkeolojisi dosyalarına da göz atabilirsiniz.

Kaynaklar

Churchill, T. J. ve diğerleri (2026). “First Record of Tasmanian Devils in the Pilbara: Late Quaternary Subfossils From Juukan Gorge, Puutu Kunti Kurrama Country, and Insights Into Human–Faunal Relationships and Extinction.” Archaeology in Oceania. DOI: 10.1002/arco.70031.

University of New South Wales (UNSW), 11 Eylül 2026. Juukan Gorge Tazmanya canavarı fosilleri ve insan–hayvan ilişkisine ilişkin araştırma duyurusu.

Sık Sorulan Sorular

Tazmanya canavarları 45 bin yıl önce Avustralya anakarasında mı yaşıyordu?

Evet. Juukan Gorge'daki yaklaşık 42.500–47.100 yıllık tabakadan gelen diş fosili, türün o dönemde Batı Avustralya'nın Pilbara bölgesinde bulunduğunu gösteriyor.

Tazmanya canavarları insanların yemek artıklarını mı yiyordu?

Kanıtlar bu olasılığı güçlü biçimde destekliyor. İnsanlarla ilişkili büyük hayvan kemiklerinde Tazmanya canavarlarınınkilerle uyumlu kemirme izleri bulundu. Ancak hayvanların insanlar tarafından bilinçli olarak beslendiğine dair kanıt yok.

İnsanlar Tazmanya canavarlarını avlıyor muydu?

Juukan'da bulunan iki Tazmanya canavarı fosilinin kesildiğine, pişirildiğine veya insanlar tarafından tüketildiğine dair kanıt bulunmadı.

Tazmanya canavarları neden bugün yalnız Tazmanya'da?

Tür Avustralya anakarasında yaklaşık 3.200 yıl önce ortadan kayboldu. İklimsel değişimler ve dingolarla rekabet olası etkenler arasında değerlendiriliyor; ancak Juukan araştırması dingoların yok oluşa neden olduğunu kanıtlamıyor.

Juukan Gorge neden önemli?

Juukan 2 kaya sığınağı yaklaşık 47 bin yıllık insan faaliyetleri, hayvanlar ve çevresel değişim hakkında olağanüstü bir arkeolojik kayıt koruyordu. Alan 2020'de madencilik faaliyetleri nedeniyle ağır zarar gördü.