Uzuncaburç Arkeoköy Projesi: Antik Kent ile Köy Yaşamı Aynı Koruma Modelinde Buluşuyor

Mersin’in Silifke ilçesindeki Uzuncaburç (Diocaesarea), arkeolojik alan ile yaşayan köy dokusunu birbirinden ayırmak yerine birlikte korumayı amaçlayan Arkeoköy Projesi ile farklı bir kültürel miras modeli ortaya koyuyor. Proje, antik kentin korunmasının yanı sıra kırsal yaşamın, yerel üretimin ve turizmin aynı planlama anlayışı içinde değerlendirilmesini hedefliyor.

Arkeoköy Projesi aslında nerede?

Arkeoköy Projesi, Mersin'in Silifke ilçesindeki Uzuncaburç Mahallesi ve burada yer alan Diocaesarea Antik Kenti için geliştirildi. Mersin Üniversitesi'nin verdiği bilgilere göre Uzuncaburç kazıları, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Mersin Üniversitesi adına Prof. Dr. Ümit Aydınoğlu başkanlığında yürütülüyor.

Üniversite yalnızca arkeolojik kazıya değil; antik yerleşimin korunmasına, ziyaretçi dolaşımına, gezi güzergâhlarına, güvenliğe, hizmet tesislerine ve alanın uzun vadeli sunumuna yönelik planlama çalışmalarına da dikkat çekiyor.

Bu yönüyle Uzuncaburç'taki çalışma klasik anlamda yalnızca bir “kaz ve sergile” projesi değil. Arkeolojik alanın çevresindeki yaşayan kırsal yerleşim de kültürel mirasın bir parçası olarak değerlendiriliyor.

Antik kent ile bugünkü köy neden birlikte düşünülüyor?

Uzuncaburç'un en dikkat çekici özelliklerinden biri, modern köy yaşamının antik Diocaesarea'nın kalıntılarıyla doğrudan iç içe geçmiş olması. Evler, yollar, tarımsal alanlar ve günlük yaşam mekânları antik kentin anıtsal kalıntılarıyla aynı kültürel peyzaj içinde bulunuyor.

Burak Belge, Ümit Aydınoğlu ve Züleyha Sara Belge tarafından hazırlanan ve 2024 yılında yayımlanan Uzuncaburç (Diocaesarea) Arkeo-Köy Koruma Stratejisi Rehberi, tam olarak bu özelliği merkeze alıyor.

Araştırmacılar Uzuncaburç'u, arkeolojik miras ile kırsal mirasın bütünleştiği bir kültürel peyzaj olarak değerlendiriyor. Böylece koruma politikası yalnızca antik taş yapıların restorasyonuna indirgenmiyor; yaşayan yerleşimin devamlılığı, ekonomik yapı ve yerel halkın alanla ilişkisi de planlamaya dahil ediliyor.

2025 ve 2026'da Arkeoköy'de neler yapıldı?

Mersin Büyükşehir Belediyesi'nin açıklamasına göre Uzuncaburç Arkeoköy Projesi'nin birinci etabı 13 Aralık 2025'te açıldı.

• Yaklaşık 3.200 metrekarelik meydan ve kentsel tasarım düzenlemesi,
• karşılama ofisi,
• hediyelik eşya dükkânı ve sergi salonu,
• açık ve kapalı bölümleri bulunan kafe,
• festival, pazar, buluşma ve çeşitli yerel etkinliklerde kullanılabilecek ortak alanlar oluşturuldu.

2026 yılında ise çalışmanın kırsal kalkınma tarafı daha görünür hale geldi. Büyükşehir Belediyesi tarafından Uzuncaburç'ta yerel halka yönelik kırsal turizm, sürdürülebilir turizm, ziyaretçi karşılama, ev pansiyonculuğu, yerel ürünlerin markalaştırılması, paketleme, satış ve tanıtım konularında eğitimler düzenlendi.

Özellikle kadınların ve gençlerin turizm ve yerel üretim süreçlerine dahil edilmesi, projenin yalnızca fiziksel bir çevre düzenlemesi olarak görülmediğini gösteriyor.

Uzuncaburç'un antik geçmişi

Uzuncaburç, antik dönemde Diocaesarea adıyla biliniyordu. Alan, Hellenistik Dönem'de Olba bölgesinin önemli dinsel merkezlerinden biriydi ve Zeus Olbios kültüyle öne çıkıyordu.

Kültür ve Turizm Bakanlığı kaynaklarına göre yerleşim, Roma İmparatoru Vespasianus döneminde MS 72 yılında Olba'dan ayrılarak Diocaesarea adıyla özerk kent statüsü kazandı ve kendi adına sikke basmaya başladı.

Bugün alanda Zeus Olbios Tapınağı, Helenistik kule, anıt mezar, sütunlu caddeler, tiyatro, nymphaeum, anıtsal kapılar ve Tyche Tapınağı gibi farklı dönemlere ait yapılar görülebiliyor.

Arkeolojik Değerlendirme: Asıl önemli olan “köyü kaldırmadan” koruyabilmek

Uzuncaburç'u önemli bir örnek haline getiren şey yalnızca sahip olduğu anıtsal arkeolojik kalıntılar değil. Burada arkeolojik alan ile günümüzde yaşayan bir yerleşim aynı mekânı paylaşıyor.

Türkiye'de birçok arkeolojik alanda modern yaşam ile koruma kararları karşı karşıya getirilebiliyor. Koruma yalnızca yasaklar, kamulaştırmalar ve fiziksel sınırlar üzerinden yürütüldüğünde yerel halkın arkeolojik mirasla kurduğu bağ zayıflayabiliyor.

Uzuncaburç'taki Arkeoköy yaklaşımı ise farklı bir soru soruyor: Bir antik kent korunurken içinde ve çevresinde yaşayan insanlar da o koruma modelinin parçası haline getirilebilir mi?

Bu açıdan değerlendirildiğinde proje, arkeoloji ile kırsal kalkınmanın aynı planlama sürecinde ele alınabileceğini gösteren dikkat çekici bir saha çalışması niteliğinde.

Ancak projenin başarısını yalnızca ziyaretçi sayısıyla ölçmek doğru olmaz. Uzun vadede asıl göstergeler; antik yapıların bilimsel olarak korunması, yeni yapılaşmanın kontrolü, köy mimarisinin özgün karakterinin sürdürülmesi, turizm gelirinin yerel topluma ne ölçüde yayıldığı ve ziyaretçi baskısının arkeolojik alana zarar verip vermediği olacaktır.

Yakındaki Olba Antik Kenti de aynı tarihsel coğrafyanın önemli merkezlerinden biri. Arkeoloji.Biz'in 2026 arkeolojik kazı gönüllü başvuruları haberinde Olba'daki güncel saha çalışmaları ve dijital arkeoloji olanakları da yer alıyor.

Mersin'in Silifke kıyılarında kültürel mirasın korunmasına ilişkin bir başka güncel örnek için Tisan Koyu'ndaki arkeolojik miras ve koruma tartışmasına da bakılabilir.

Kesin Olan, Ama Henüz Bilmediğimiz Noktalar

Kesin: Arkeoköy Projesi Uzuncaburç/Diocaesarea için yürütülmektedir. Projenin ilk fiziksel uygulamaları tamamlanmış, meydan ve ziyaretçi hizmet alanları kullanıma açılmıştır. Akademik koruma stratejisi arkeolojik alan ile yaşayan kırsal yerleşimi birlikte ele almaktadır.

Devam eden: Alanın arkeolojik kazıları, restorasyon-konservasyon çalışmaları, ziyaretçi altyapısı ve kırsal turizmin geliştirilmesi sürmektedir.

Henüz ölçülmesi gereken: Arkeoköy modelinin uzun vadeli ekonomik etkisi, yerel nüfus üzerindeki sonuçları, ziyaretçi sayısındaki değişim ve modelin başka arkeolojik-kırsal yerleşimlere ne ölçüde aktarılabileceği konusunda uzun dönemli veriler gerekmektedir.

Arkeoloji.Biz'de İlgili Yazılar

• 2026 Arkeolojik Kazı Gönüllü Başvuruları: Olba dahil dört kazıda çağrı açık
• Tisan Koyu'nun Kadim Sırları ve Arkeolojik Mirasın Korunması
• Antik Kentlerde Güneş Enerjisi: Sürdürülebilir Koruma Üzerine

Kaynakça ve Dış Bağlantılar

• Mersin Büyükşehir Belediyesi — Uzuncaburç Arkeoköy Projesi 1. Etap açılışı, 13 Aralık 2025
• Mersin Büyükşehir Belediyesi — Yerelden kalkınan turizm ve Uzuncaburç eğitimleri, 29 Nisan 2026
• Mersin Üniversitesi — Uzuncaburç (Diocaesarea) Kazısı
• Belge, B.; Aydınoğlu, Ü.; Belge, Z. S. — Uzuncaburç (Diocaesarea) Arkeo-Köy Koruma Stratejisi Rehberi, 2024
• T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Portalı — Uzuncaburç / Diokaisareia

Sık Sorulan Sorular

Arkeoköy Projesi Elaiussa Sebaste'de mi?

Hayır. Mersin'deki Arkeoköy Projesi Silifke ilçesindeki Uzuncaburç, antik adıyla Diocaesarea için yürütülmektedir. Elaiussa Sebaste ise Erdemli ilçesinde bulunan farklı bir antik kenttir.

Uzuncaburç Arkeoköy Projesi'nin amacı nedir?

Arkeolojik mirası korurken mevcut köy yaşamını, kırsal üretimi ve turizmi aynı kültürel peyzaj içinde sürdürülebilir biçimde değerlendirmek amaçlanmaktadır.

Uzuncaburç'ta hangi antik yapılar bulunuyor?

Zeus Olbios Tapınağı, Helenistik kule, tiyatro, sütunlu caddeler, Tyche Tapınağı, anıtsal kapılar, çeşme yapısı, mezarlar ve farklı dönemlere ait dini yapılar antik kentin başlıca kalıntıları arasındadır.

Uzuncaburç kazılarını kim yürütüyor?

Kazılar Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Mersin Üniversitesi adına Prof. Dr. Ümit Aydınoğlu başkanlığında yürütülmektedir.

Arkeoköy Projesi yalnızca turizm projesi mi?

Hayır. Akademik koruma stratejisi arkeolojik alanın korunması, yaşayan kırsal yerleşim, yerel ekonomi, ziyaretçi yönetimi ve kırsal kalkınmayı birlikte ele almaktadır.