Macaristan'daki Roma Yerleşiminde Nadir Bir Venüs Heykelciği Keşfedildi

Macaristan’daki Pilisszentiván–Hárs-erdő Roma yerleşiminde yürütülen 2026 kazılarında kurşundan yapılmış küçük bir Venus Pudica heykelciği bulundu. Eötvös Loránd Üniversitesi’nin (ELTE) 30 Eylül 2026 tarihli açıklamasına göre eser, şimdiye kadar bu Roma dönemi kırsal yerleşiminden bilinen ilk dinsel bağlantılı buluntu olması nedeniyle özel önem taşıyor.

Venus Pudica metal dedektörü araştırmasında bulundu

ELTE BTK Antik Arkeoloji Bölümü ekibi, Simon Bence yönetiminde Pilisszentiván–Hárs-erdő’deki Roma dönemi vicusunu, yani kırsal yerleşimi dört yıldır araştırıyor. 2026 kazı sezonu 23 Eylül’de tamamlandı.

Bu yılki çalışmalar, daha önce Hársas kaynağı çevresinde belirlenen yapıların sınırlarını ve işlevlerini daha ayrıntılı biçimde anlamaya odaklandı. Sezonun en dikkat çekici buluntularından biri ise metal dedektörü araştırması sırasında ortaya çıkarılan kurşun Venus Pudica heykelciği oldu.

Venus Pudica, Roma sanatında Venüs’ün çıplak bedeninin bir bölümünü elleriyle örter biçimde betimlendiği yaygın bir ikonografik geleneği tanımlar. Ancak heykelciğin Pilisszentiván yerleşiminde tam olarak nerede tutulduğu veya hangi ritüel uygulamada kullanıldığı henüz açıklanmış değil.

Yerleşimde bilinen ilk dinsel bağlantılı eser

Buluntunun arkeolojik önemini artıran nokta tam da burada ortaya çıkıyor. ELTE’nin açıklamasına göre heykelcik, yerleşim alanından bugüne kadar bilinen ilk dinsel bağlantılı arkeolojik buluntu.

Bu bilgi, ağırlıklı olarak yapı kalıntıları ve gündelik yaşam malzemeleri üzerinden araştırılan Roma kırsal yerleşimine yeni bir boyut ekliyor. Ancak eserin doğrudan bir ev sunağında kullanıldığını veya belirli bir kült alanına ait olduğunu söylemek için mevcut veriler yeterli değil.

2026 kazılarında yalnızca Venus bulunmadı

Venus heykelciği sezonun en dikkat çekici buluntusu olsa da kazı, Roma yerleşiminin günlük yaşamına ilişkin başka önemli veriler de sağladı.

Pilisszentiván 2026 Roma kazısı, Venus Pudica ve diğer arkeolojik buluntuları özetleyen Arkeoloji.Biz editoryal infografiği

ELTE’nin açıkladığı buluntular arasında kurşunlu bronz ayna parçası, demir aletler, fibulalar ve sikkeler bulunuyor. Ayrıca kazılan alanlardan çok sayıda seramik ile neredeyse tamamen korunmuş bir demir maşa çıkarıldı.

“E Yapısı” Roma köyündeki günlük yaşama ışık tutuyor

Araştırmacılar, “E Yapısı” olarak adlandırılan binanın yaşam bölümünü ve kuzeyindeki alanı da inceledi.

Yaşam bölümünün sınırında, daha önce araştırılan yapılardakilere benzeyen taş levhalarla kaplı bir alan ortaya çıkarıldı. Araştırma ekibi bu bölümün muhtemelen ekonomik faaliyetlerle ilişkili olduğunu değerlendiriyor.

Alanının kuzeyinde ise bozulmadan korunmuş bir yıkıntı tabakası belirlendi. Buradan yer yer bütün halde korunmuş çok sayıda seramik ve neredeyse eksiksiz bir demir maşa çıkarıldı.

Bir Roma vicusunda neden önemli?

Vicus terimi Roma dünyasında kent statüsündeki büyük merkezlerden farklı ölçekteki yerleşimler için kullanılır. Bu tür alanların araştırılması, Roma dönemindeki yaşamı yalnızca anıtsal kentler, tapınaklar ve elit yapılar üzerinden değil, daha küçük yerleşimlerde yaşayan toplulukların gündelik hayatı üzerinden değerlendirmeyi mümkün kılar.

Pilisszentiván’da yapıların işlevlerinin, ekonomik faaliyet alanlarının ve günlük kullanım eşyalarının birlikte araştırılması bu nedenle önem taşıyor. Venus Pudica’nın ortaya çıkması ise aynı arkeolojik tabloya inanç dünyasıyla ilişkili yeni bir veri ekliyor.

Arkeolojik Değerlendirme

Pilisszentiván Venus Pudica’sının önemi, yalnızca Roma sanatından tanınan bir tanrıça betiminin bulunmuş olmasından kaynaklanmıyor. Asıl önemli nokta, daha önce konutlar, ekonomik faaliyet alanları, aletler, sikkeler ve seramiklerle tanınan kırsal bir Roma yerleşiminde dinsel yaşamla ilişkilendirilebilen ilk maddi verinin ortaya çıkması.

Bununla birlikte küçük figürinlerin yorumlanmasında arkeolojik bağlam belirleyicidir. Bir eserin Venus olarak tanımlanabilmesi, onun nerede tutulduğunu veya nasıl kullanıldığını tek başına açıklamaz.

Bu nedenle heykelciği şimdiden bir lararium, ev kültü, tapınak veya belirli bir yerel inanç sistemiyle ilişkilendirmek bilimsel verinin önüne geçmek olur. ELTE de buluntuların değerlendirilmesinin devam ettiğini ve araştırmacıların önünde hâlâ yanıtlanmamış sorular bulunduğunu özellikle belirtiyor.

Venus heykelciği; yapı kalıntıları, bronz ayna, fibulalar, sikkeler, demir aletler ve seramiklerle birlikte değerlendirildiğinde Pilisszentiván’daki Roma topluluğunun gündelik yaşamı ile inanç dünyasını aynı arkeolojik bağlam içinde araştırmak için yeni bir fırsat sunuyor.

Sık Sorulan Sorular

Venus Pudica heykelciği nerede bulundu?

Macaristan’daki Pilisszentiván–Hárs-erdő Roma dönemi yerleşiminde, 2026 yılı araştırmaları sırasında bulundu.

Venus Pudica hangi malzemeden yapılmış?

ELTE’nin açıklamasına göre heykelcik kurşundan yapılmış.

Heykelcik nasıl bulundu?

Buluntu metal dedektörüyle gerçekleştirilen araştırma sırasında ortaya çıkarıldı.

Buluntu neden önemli?

ELTE’ye göre bu, Pilisszentiván Roma yerleşiminden bugüne kadar bilinen ilk dinsel bağlantılı arkeolojik buluntu.

Heykelcik bir Roma ev sunağından mı geliyor?

Bu henüz bilinmiyor. ELTE eserin dinsel bağlantılı olduğunu bildiriyor ancak belirli bir ev sunağı, tapınak veya ritüel bağlam açıklamıyor.

2026 kazılarında başka hangi eserler bulundu?

Kurşunlu bronz ayna parçası, demir aletler, fibulalar, sikkeler, çok sayıda seramik ve neredeyse tamamen korunmuş bir demir maşa bulundu.

Kaynak

Haberin temel kaynağı: Eötvös Loránd Üniversitesi (ELTE), “Ókori település nyomában Pilisszentivánon”, 30 Eylül 2026.