Kerpe Antik Limanı’nda 150 Eser ve Su Altı Arkeoparkı: Karadeniz Kıyılarındaki İlk Bilimsel Sualtı Kazısı

2026’da yeni olan ne?

21 Ağustos 2026’da yayımlanan haberlerde Kocaeli Büyükşehir Belediye Başkanı Tahir Büyükakın’ın, Kandıra Belediye Başkanı Erol Ölmez ve proje yetkilileriyle Kerpe Antik Limanı’ndaki çalışmaları incelediği; Büyükakın’ın uzmanlarla birlikte alana dalış yaptığı bildirildi.

Güncel aşama, kazılarda belgelenen kültür varlıklarının Su Altı Arkeoparkı kapsamında kontrollü dalış rotalarıyla ziyaretçilere sunulması. Projede antik mendirek kalıntıları ve seçili eserlerin su altında görülebilmesi hedefleniyor.

150 eser ne zaman bulundu?

“Yaklaşık 150 eser” sayısı 2026’ya ait yeni bir keşif sayısı değildir. Anadolu Ajansı 2024’te, 2021’de başlayan çalışmalar sırasında yaklaşık 150 tama yakın envanterlik kültür varlığı ile çok sayıda kırık parçanın tespit edildiğini aktarmıştı.

Bu nedenle 2026 haberi, yeni bir 150’lik buluntu grubundan çok, önceki sezonların sonuçlarının arkeopark projesiyle görünür hâle gelmesini anlatmaktadır.

Kalpe Limanı neden önemli?

Kerpe’nin antik adı Kalpe veya Kalpes Limendir. Erdoğan Aslan’ın 2014’te yayımlanan çalışması, limanın Ksenophon’un Anabasisinde anıldığını ve Bithynia’nın Karadeniz’e açılan korunaklı limanlarından biri olduğunu gösterir.

Koyun doğal biçimi, kuzey rüzgârlarına karşı gemilere barınak ve yükleme-boşaltma olanağı sağlamış olmalıdır. Roma, Bizans ve Osmanlı dönemlerine ait buluntular, kullanımın uzun süre devam ettiğini gösterir.

Antik mendirek

Bilimsel çalışmaya göre antik mendireğin blokları Kerpe Koyu’nun kuzey ucunda kısmen karada, büyük ölçüde su altında dağılır. Ana kalıntı alanı yaklaşık 80 metre uzunluk ve 36 metre genişlik ölçüsündedir. Kıyıda ana kayaya oturan bazı bloklar hâlâ in situ durumdadır.

Mendireğin kuzeydoğu-güneybatı doğrultusu, hâkim kuzey rüzgârlarına karşı daha korunaklı bir liman havzası oluşturacak biçimde planlanmıştır.

Amforaların gösterdiği ticaret ağı

Kerpe kazılarında Kuzey Afrika, Gürcistan, Marmara ve Kilikya kökenli amforalar bildirildi. Bu çeşitlilik, limanın farklı üretim ve dağıtım ağlarıyla bağlantısını gösterir.

Ancak bir amforanın üretim bölgesi, içindeki ürünün veya doğrudan geldiği son limanın tek başına kanıtı değildir. Form, hamur, damga, petrografi ve bağlam birlikte değerlendirilmelidir.

Su Altı Arkeoparkı nasıl olacak?

Arkeopark projesi 2026’da ortaya çıkmış yeni bir fikir değildir. Anadolu Ajansı 2024’te eserlerin güvenliğini sağlayacak paslanmaz çerçevelerin su altına indirildiğini ve ziyaretçilerin yaklaşık 5 metre derinlikte koruyucu platformlarda amfora, kandil ve pişmiş toprak eserleri görebilmesinin planlandığını aktarmıştı.

Projenin başarısı yalnız turizmle değil, eser güvenliği, dalış kapasitesi, biyolojik oluşumların kontrolü ve uzun vadeli bilimsel izlemeyle ölçülmelidir.

Denizden çıkan eserlerin korunması

Denizde uzun süre kalan gözenekli seramikler tuz biriktirir. Eserler kontrolsüz biçimde kurutulursa tuz kristalleşmesi çatlama ve yüzey kaybına neden olabilir.

Kerpe 2022 kazılarından alınan Roma ve Bizans seramikleri üzerine yayımlanan konservasyon çalışması, örneklerin deiyonize su içinde tuzdan arındırma işlemine tabi tutulduğunu; sularda sülfat, klorür ve karbonat iyonlarının izlendiğini gösteriyor. Bu nedenle konservasyon, sualtı kazısının ayrılmaz parçasıdır.

Arkeolojik Değerlendirme