2026 Kütahya Sempozyumu ne zaman yapıldı?

Arkeolojik Kazılar ve Yüzey Araştırmaları Işığında Kütahya Sempozyumu, 21 Mayıs 2026’da Kütahya Dumlupınar Üniversitesi Germiyanoğlu Yakup Bey Konferans Salonu’nda düzenlendi.

Etkinlik DPÜ Fen-Edebiyat Fakültesi Arkeoloji Bölümü, DPÜ BİLGEBAM ve Kütahya İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü iş birliğinde gerçekleştirildi. DPÜ’nün resmî haberine göre program beş oturum halinde yürütüldü.

Sunumlarda Kütahya’daki aktif kazı ve yüzey araştırmalarının yanı sıra dijital arkeoloji, heykeltıraşlık buluntuları, “kurban ekonomisi” ve müzecilik gibi daha tematik konular da ele alındı.

Sempozyumda hangi alanlar konuşuldu?

DPÜ’nün resmî etkinlik kaydında öne çıkan arkeolojik alan ve başlıklar şunlardır:

• Aizanoi kazıları ve kent arkeolojisi,
• Seyitömer Höyük kazıları,
• Tavşanlı Höyük ve bölgenin tarihöncesi,
• Simav çevresindeki yüzey araştırmaları,
• Domaniç ve bölgesel araştırmalar,
• dijital arkeoloji,
• heykeltıraşlık buluntuları,
• müzecilik ve arkeolojik mirasın kamuya aktarılması.

Programda yaklaşık 18 araştırmacı ve uzman yer aldı. Bu çeşitlilik, Kütahya arkeolojisinin yalnızca “Aizanoi” başlığına indirgenemeyeceğini; ilin batı, kuzey ve güney kesimlerinin farklı dönemlere ait çok sayıda araştırma sahası barındırdığını gösteriyor.

Kütahya’da “Neolitikten günümüze kesintisiz yerleşim” var mı?

İl ölçeğinde “Neolitikten günümüze kesintisiz yerleşim” demek metodolojik olarak sorunludur. Kütahya’da farklı alanlar farklı zaman aralıklarını temsil eder ve her yerleşmenin kendi terk, yeniden iskân veya kullanım değişikliği vardır.

Tavşanlı çevresi çok erken tarihöncesi veriler sunarken Seyitömer özellikle Tunç Çağı tabakalarıyla, Aizanoi ise Roma dönemindeki anıtsal kent dokusuyla öne çıkar. Simav ve Domaniç araştırmaları da farklı dönemlere ve kırsal peyzaj kullanımına ilişkin veriler sağlar.

Bu nedenle daha doğru ifade şudur:

Tavşanlı Höyük: 8 bin yıllık bölgesel zaman derinliği

Tavşanlı Höyük kazıları Prof. Dr. Erkan Fidan başkanlığında, Kültür ve Turizm Bakanlığı ve Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi iş birliğinde yürütülüyor.

Resmî yerel kaynaklarda höyüğün yaklaşık 45 hektarlık alanıyla Batı Anadolu’nun büyük höyüklerinden biri olduğu, bölgede yaklaşık 8 bin yıl öncesine uzanan erken yerleşim kanıtları bulunduğu belirtiliyor.

Höyükte Erken Tunç Çağı açısından özellikle güçlü bir süreklilik görülüyor. Resmî proje tanıtımında yaklaşık MÖ 3200–1700 arasında 1500 yıl süren yerleşim dizisinden söz ediliyor.

Ancak eski metindeki “C14 analizleri buranın Hitit–Assuwa diplomatik ve ticari köprüsü olduğunu kanıtladı” gibi bir cümle mevcut kaynakların desteklediğinden daha ileri gider. Radyokarbon tarihleme kronoloji sağlar; diplomatik veya siyasi ilişkinin doğrudan kanıtı değildir.

2026’da Bilecik Şeyh Edebali Üniversitesi, Tavşanlı Höyük’ün Kültür ve Turizm Bakanlığının “Geleceğe Miras” değerlendirmesinde 2025 yılının Model Proje çalışmalarından biri seçildiğini duyurdu.

Seyitömer Höyük: madencilik, tarım ve Tunç Çağı yaşamı

Seyitömer Höyük, Kütahya arkeolojisinin kurtarma kazılarıyla tanınan temel alanlarından biridir. Höyük özellikle Tunç Çağı yerleşim katmanları, üretim faaliyetleri, metalurji ve gündelik yaşama ilişkin çok zengin buluntu topluluklarıyla önemlidir.

2024 kazı sezonu sonuçları 2026’da Kültür ve Turizm Bakanlığının Kazı Sonuçları Toplantısı yayınlarında Sevgi Gürdal tarafından yayımlandı.

2025’te düzenlenen ayrı bir DPÜ arkeoloji toplantısında 2024 sezonundan yaklaşık 4.400 yıllık silindir mühür ile karbonlaşmış buğday, mercimek, nohut ve haşhaş gibi tarımsal ürünler kamuoyuna tanıtılmıştı. Bu bulgular höyüğün yalnızca “metal üretim merkezi” olarak değil, üretim, depolama ve tarımsal ekonominin birlikte incelenebileceği bir yerleşim olduğunu gösteriyor.

Aizanoi: Zeus Tapınağı, tiyatro-stadyum ve Macellum

Çavdarhisar’daki Aizanoi, Kütahya’nın uluslararası ölçekte en tanınan antik kentidir. Kentte kazılar 2022’den itibaren Prof. Dr. Gökhan Coşkun başkanlığında sürdürülüyor; çalışmalar Agora, Propylon, tiyatro, Penkalas ve diğer kentsel alanlarda yoğunlaşıyor.

Zeus Tapınağı, Anadolu’daki en iyi korunmuş Roma dönemi Zeus tapınaklarından biridir. Yapının inşasının Domitianus döneminde, yaklaşık MS 92 civarında başladığı ve Hadrianus döneminde devam ettiği kabul edilir. Tapınağın yaklaşık 35 × 55 metre ölçülerindeki podyumu ve altındaki tonozlu galeri Aizanoi mimarisinin en karakteristik unsurları arasındadır.

Aizanoi’nin bir başka özgün yapısı, ortak sahne binasıyla birbirine bağlanan tiyatro–stadyum kompleksidir. Kültür ve Turizm Bakanlığı kent tanıtımında bunun bilinen örnekler arasında benzersiz bir mimari düzenleme olduğuna dikkat çekiyor.

Macellum ise et, balık, meyve, sebze, ekmek ve yağ gibi gıda ürünlerinin satışına ayrılmış dairesel planlı pazar kompleksidir. Yapının duvarlarında İmparator Diocletianus’un MS 301 tarihli Maksimum Fiyatlar Fermanı’nın kopyaları bulunur.

Aizanoi gerçekten “dünyanın ilk borsası” mı?

Hayır; bu popüler bir modern adlandırmadır.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın resmî Aizanoi tanıtımında yapı açık biçimde Macellum, yani pazar yapısı olarak açıklanır. Burada finansal menkul kıymetlerin alınıp satıldığı modern anlamda bir “borsa” yoktur.

MS 301 tarihli Diocletianus Maksimum Fiyatlar Fermanı ürün ve hizmetler için uygulanabilecek en yüksek fiyatları düzenlediği için yapı ekonomi tarihi açısından çok önemlidir. Ancak fermanın varlığı Macellum’u “dünyanın ilk borsası” yapmaz.

Bakanlığın açıklamasında da “borsa” tanımının özellikle 1970’lerden sonra popülerleştiğine dikkat çekilmektedir.

Simav: Synaus ve Ankyra Sidera araştırmaları

Simav çevresinde Dr. Zerrin Erdinç ve ekibi tarafından yürütülen Synaus ve Ankyra Sidera Yüzey Araştırması, göl havzası ve çevresindeki antik yerleşimleri, kırsal alanları, epigrafik malzemeyi ve mimari parçaları sistematik biçimde kayıt altına alıyor.

2024 sezonu çalışmaları 2026’da Kültür ve Turizm Bakanlığının Araştırma Sonuçları Toplantısı yayınında yayımlandı. Üçüncü sezon 1–26 Temmuz 2024 arasında Simav’ın doğusu, Simav Gölü havzası ve kuzey kesimlerinde yürütüldü; toplam 38 eser/devşirme veya yerinde arkeolojik unsur kayıt altına alındı.

2026’da Gephyra dergisinde yayımlanan yeni yazıt çalışması da Simav çevresindeki Mysia Abbaeitis bölgesinden yedi yazıtı değerlendirerek bölgenin sosyal ve ekonomik yapısına dair yeni bilgiler sundu.

Domaniç ve Kütahya’nın prehistorik kaynak peyzajı

Domaniç, Kütahya’nın yalnızca tarihî dönem yerleşmeleri açısından değil, tarihöncesi hammadde ve hareketlilik ağları açısından da önem taşıyan kesimlerinden biridir.

Eskişehir–Kütahya Arkeolojik Yüzey Araştırmaları (EKAR) kapsamında Domaniç ve Emet çevresinde tarihöncesi maden/hammadde kaynakları araştırılmış; 100’ün üzerinde yerleşmenin bulunduğu geniş bölgesel veri setleri oluşturulmuştur.

Bu çalışmalar daha sonra Tavşanlı Höyük gibi kazı projelerinin bölgesel çerçevesini güçlendirdi. Böylece tek bir höyüğü yalnızca kendi mimarisi ve seramiğiyle değil, hammadde kaynakları, ulaşım koridorları ve komşu yerleşmelerle birlikte değerlendirmek mümkün hale geliyor.

Dijital arkeoloji ve bölgesel veri yönetimi

2026 sempozyumunda dijital arkeolojinin ayrıca başlık olarak yer alması önemlidir. Modern kazı ve yüzey araştırmalarında GIS, fotogrametri, 3B modelleme, uzaktan algılama, drone görüntüleme ve dijital envanter sistemleri artık yalnızca görsel sunum araçları değildir.

Bu yöntemler;

• kazı bağlamlarının mekânsal ilişkilerini,
• yerleşimlerin bölgesel dağılımını,
• antik yol ve kaynak ağlarını,
• mimari değişimleri,
• tahribat ve koruma risklerini

karşılaştırmalı biçimde analiz etmeyi sağlar.

Kütahya ölçeğinde en büyük potansiyel, farklı ekiplerin ürettiği verilerin ortak standartlarda bir araya getirilebilmesidir. Böyle bir yaklaşım Aizanoi, Tavşanlı, Seyitömer, Simav ve Domaniç’i ayrı “proje adaları” olmaktan çıkarıp bölgesel arkeolojik peyzaj içinde karşılaştırmaya yardımcı olur.

2025 ve 2026 toplantılarını karıştırmamak

DPÜ’de Kütahya arkeolojisi konusunda 2025 yılında da ayrı bir toplantı düzenlenmişti. Bu nedenle haberlerde 2024 sezonuna ilişkin bazı ayrıntılar ile 21 Mayıs 2026 sempozyumunun programı birbirine karışabiliyor.

Örneğin Seyitömer’deki 4.400 yıllık silindir mühür ve karbonlaşmış tarım ürünleri ile Aizanoi’nin 2024 sezonundaki bazı özel buluntuları 2025 toplantısında kamuoyuna aktarılmıştı.

2026 sempozyumunun resmî raporu ise daha çok hangi alan ve araştırma başlıklarının ele alındığını bildiriyor; bütün konuşmaların ayrıntılı bilimsel metinleri kamuya açık bir sempozyum kitabı halinde henüz yayımlanmış değildir.

Aizanoi UNESCO Dünya Mirası mı?

Aizanoi, UNESCO’nun Dünya Mirası Geçici Listesindedir. Türkiye tarafından 13 Nisan 2012’de Geçici Liste’ye sunulmuştur.

Bu durum Aizanoi’nin “UNESCO Dünya Mirası Alanı” olduğu anlamına gelmez. Kesin Dünya Miras Listesi üyeliği için adaylık dosyası, değerlendirme ve Dünya Miras Komitesi kararı gerekir.

Neyi biliyoruz, neyi abartmamalıyız?

Arkeolojik Değerlendirme