Kition’da 3B Tarama Antik Gemi Grafitilerini Yeniden Ortaya Çıkardı
Kıbrıs'taki Kition Kathari'de yaklaşık 40 yıl önce belgelenen gemi grafitileri, yeni nesil 3B kayıt teknikleriyle yeniden incelendi. Yüksek çözünürlüklü lazer tarama ve fotogrametri, aşınmış taş yüzeylerde çıplak gözle fark edilmesi güç çizgileri görünür hale getirirken araştırmacılar yalnız yeni gemi tasvirleri belirlemekle kalmadı; bazı eski çizimleri düzeltti ve bu denizcilik imgelerinin Geç Tunç Çağı'ndan Erken Demir Çağı'na kadar süren uzun bir gelenek olduğunu ortaya koydu.
Araştırma Graham C. Braun, Caroline Barnes ve Tzveta V. Manolova tarafından gerçekleştirildi ve 18 Ağustos 2026'da International Journal of Nautical Archaeology'de çevrimiçi yayımlandı.
Çalışmanın çıkış noktası aslında yeni bir kazı değil. Araştırmacılar, 1970'lerde kazılmış ve 1985'te gemi grafitileriyle birlikte yayımlanmış olan Kition Kathari'deki Tapınak 1'in güney cephesine yeniden döndüler.
Fakat bu kez taşlara yalnız gözle veya geleneksel fotoğrafla bakılmadı.
Taş Yüzey 3B Olarak Yeniden Okundu
2024 yılında tapınağın gemi grafitilerini taşıyan blokları yüksek çözünürlüklü fotogrametri ve karasal lazer tarama yöntemleriyle kaydedildi.
Ortaya çıkan üç boyutlu modellerde yüzeyin derinliği ve çizikların taş düzlemine göre açıları ayrı ayrı analiz edildi. Araştırmacılar özellikle Distance to Plane ve Angle to Plane yöntemlerini kullanarak son derece sığ ve erozyon nedeniyle zor seçilen çizgileri görünür hale getirdi.
Bu yöntem önemli bir avantaj sağladı: Güneş ışığına, fotoğraf açısına veya çıplak gözün algısına bağlı olmayan sayısal bir taş yüzey oluşturuldu.
Önce 19 Gemi Biliniyordu
Kition gemi grafitilerinin ilk ayrıntılı yayını 1985 yılında yapılmıştı. O çalışmada Tapınak 1 üzerinde 19 gemi grafitisi tanımlanmış, Tapınak 4'teki sunak üzerinde de iki gemi tasviri belgelenmişti.
2024 taramalarını temel alan 2025 tarihli ön çalışma ise aşınmış taş yüzeylerde 23 kadar daha önce fark edilmemiş olası grafiti bulunduğunu bildirdi.
2026'da yayımlanan kapsamlı yeniden değerlendirme bu ön sonuçları ayrıntılandırdı. Araştırmacılar artık her çizgiyi otomatik olarak “gemi” saymıyor; görüntüleri korunma durumu ve gemiye özgü unsurların tanınabilirliği bakımından farklı güven düzeylerinde sınıflandırıyor.
Nihai çalışma, Kition kompleksinde tartışılan toplam korpusu 43 gemi grafitisi düzeyine taşıyor.
Her Çizgi Gemi Değil
Çalışmanın bilimsel açıdan en önemli yanlarından biri burada ortaya çıkıyor.
3B taramada ortaya çıkan her iz bir insan çizimi olmayabilir. Bazıları doğal çatlak, taş yüzeyindeki hasar, daha sonraki müdahaleler veya yalnız kısmen korunmuş şekiller olabilir.
Bu nedenle araştırmacılar, pruva, kıç, gövde, kürek sistemi veya başka gemi unsurlarının seçilebildiği örnekleri daha yüksek güvenle sınıflandırıyor.
Dolayısıyla “lazer tarama kesin olarak 23 yeni gemi buldu” demek çalışmayı gereğinden fazla basitleştirir.
Daha doğru ifade şudur: 3B çalışma daha önce görülmeyen çok sayıda kazıma izi ortaya çıkardı ve bunların önemli bir bölümünün gemi tasvirleri olduğu farklı güven düzeylerinde değerlendirildi.
Grafitiler Yalnız Tunç Çağı'na Ait Değilmiş
Yeni çalışmanın belki de en önemli sonucu sayıdan çok tarihleme ile ilgili.
Kition gemi grafitileri uzun süre büyük ölçüde Geç Tunç Çağı bağlamında değerlendirilmişti.
Araştırmacılar şimdi taş blokların mimari evrelerini, stratigrafisini ve gemi tiplerinin ikonografik karşılıklarını birlikte inceleyerek grafiti geleneğinin Geç Tunç Çağı'ndan Erken Demir Çağı'na kadar devam ettiğini savunuyor.
Bunun en önemli kanıtlarından biri Tapınak 1'in daha sonraki bir onarım evresine ait T1.8 bloğunda bulunan gemi tasvirleri.
Bu blok, ilk tapınak cephesinden daha geç bir mimari müdahaleye ait. Üzerindeki gemi imgeleri, denizcilik sembollerinin tek bir kısa dönemde yapılmadığını düşündürüyor.
Aynı Duvara Nesiller Boyunca Gemi Çizilmiş Olabilir
Bu sonuç Kition'daki görüntülerin anlamını da değiştiriyor.
Eğer grafitiler yüzyıllar boyunca farklı kişiler tarafından eklenmişse, karşımızda tek bir törende oluşturulmuş planlı bir kompozisyondan çok kuşaklar boyunca sürdürülen bir denizcilik görsel geleneği olabilir.
Ancak bunları kimin çizdiğini bilmiyoruz.
Denizciler, tüccarlar, zanaatkârlar, tapınak görevlileri veya kent sakinleri olasılıklar arasında olabilir; mevcut arkeolojik veri çizicilerin kimliğini belirlemiyor.
Gemiler Doğu Akdeniz'in Bağlantılarını Gösteriyor
Araştırmacılar gemileri biçim özelliklerine göre farklı gruplara ayırıyor.
Bazıları Levant kıyısındaki gemi yapım gelenekleriyle, bazıları Ege dünyasıyla karşılaştırılabiliyor. Bazı özellikler ise yerel Kıbrıs denizciliğine özgü olabilir.
Bu durum Kition'ın coğrafi konumuyla uyumlu.
Geç Tunç Çağı'nın sonunda Kition, Doğu Akdeniz'deki değişen ticaret ağları içinde önemli bir liman merkezi haline gelmişti. Kutsal alanın duvarlarına kazınan gemiler de bu deniz bağlantılarının insanların gündelik görsel dünyasında ne kadar güçlü olduğunu gösteriyor.
BUGÜNE DOKUNUYOR MU? — Eski Bir Kazıya Yeni Teknolojiyle Bakınca Yeni Keşif Yapılabilir
Evet. Bu çalışmanın bugüne en güçlü bağlantısı dijital arkeoloji.
Kition örneği bize yeni bir arkeolojik keşif için her zaman yeni bir alan kazmak gerekmediğini gösteriyor.
Arkeologların 40 yıl önce gördüğü taşlar aynı taşlar. Değişen şey, onları görme biçimimiz.
Fotogrametri, lazer tarama ve üç boyutlu yüzey analizi; aşınmış bir taşın mikromorfolojisini farklı ışık ve açı koşullarından bağımsız olarak incelemeyi mümkün kılıyor.
Bu aynı zamanda kültürel mirasın korunması açısından da önemli. Kition grafitilerinin bulunduğu bloklar yıllardır açık havada ve araştırmacılar yüzeylerde belirgin bozulma olduğunu bildiriyor.
3B kayıt, fiziksel yüzey daha fazla aşınsa bile bugünkü durumunun milimetrik düzeyde belgelenmesini sağlıyor.
Neyi Biliyoruz?
- Kition Kathari'de Tapınak 1 ve Tapınak 4 üzerinde antik gemi grafitileri bulunuyor.
- İlk yayında Tapınak 1 üzerinde 19 gemi tasviri tanımlanmıştı.
- 2024 yılında taş bloklar fotogrametri ve karasal lazer tarama ile yeniden kaydedildi.
- Yeni inceleme daha önce görünmeyen çok sayıda kazıma izini ortaya çıkardı.
- 2026 çalışması Kition kompleksinde 43 gemi grafitisini tartışıyor.
- Grafiti geleneği yalnız Geç Tunç Çağı'yla sınırlı değil; Erken Demir Çağı'na kadar devam etmiş görünüyor.
- Gemi biçimleri Levant, Ege ve yerel Kıbrıs denizcilik gelenekleriyle bağlantılar gösteriyor.
Neyi Bilmiyoruz?
- Grafitileri kimlerin yaptığı bilinmiyor.
- Her grafitinin kesin yapım tarihini ayrı ayrı belirlemek mümkün değil.
- Bütün yeni yüzey izlerinin kesinlikle gemi olduğu söylenemez.
- Gemilerin adak, hatıra, kimlik göstergesi veya başka bir amaçla çizilip çizilmediği kesin değil.
- Aynı kişinin mi yoksa farklı kuşakların mı belirli bloklara tekrar tekrar çizim yaptığı bilinmiyor.
Arkeolojik Değerlendirme
Kition çalışmasının önemi “23 yeni gemi bulundu” ifadesinden daha büyük.
Asıl sonuç, arkeolojik belgelerin teknolojik gelişmelerle yeniden okunabileceğini göstermesi.
1980'lerde yayımlanmış bir yüzey bugün yeni veri üretebiliyor; üstelik yalnız yeni çizgiler bulunmuyor, eski yorumlar da test edilebiliyor.
İkinci önemli sonuç kronoloji. Gemilerin yalnız Geç Tunç Çağı'nın sonundaki belirli bir olaya ait olmaması, denizcilik imgesinin Kition toplumunda kuşaklar boyunca anlamını koruduğunu düşündürüyor.
Bu nedenle Kition grafitileri artık yalnız antik gemilerin şekillerini gösteren çizimler değil; insanların denizle kurduğu uzun süreli kültürel ilişkinin taş üzerindeki kaydı olarak değerlendirilebilir.
Arkeoloji.Biz'de İlgili Yazılar
Kition'ın temsil ettiği Doğu Akdeniz denizcilik dünyasını daha geniş bağlamda değerlendirmek için Geçmişin İzinde Uluburun yazımıza da göz atabilirsiniz. Uluburun Batığı, Geç Tunç Çağı'nda Kıbrıs ve Levant'ın dahil olduğu deniz ticaret ağlarının en önemli arkeolojik kanıtlarından biridir.
Kaynakça
- Braun, G. C., Barnes, C. & Manolova, T. V. (2026). The Ship Graffiti from Late Bronze Age–Early Iron Age Kition, Cyprus: New Additions and Reconsiderations 40 Years Later. International Journal of Nautical Archaeology. DOI: 10.1080/10572414.2026.2702905.
- Manolova, T., Barnes, C., Braun, G. C. & Ivanov, D. (2025). 3D Technologies and Virtual Reality in Archaeology: Preserving the Kition Ship Graffiti from Late Bronze Age Cyprus. The International Archives of the Photogrammetry, Remote Sensing and Spatial Information Sciences XLVIII-M-9-2025, 989–995. DOI: 10.5194/isprs-archives-XLVIII-M-9-2025-989-2025. CC BY 4.0.
Görsel Lisansları
Bu yazıdaki üç fotoğraf Wikimedia Commons üzerinden Creative Commons Attribution 4.0 International (CC BY 4.0) lisansıyla yeniden kullanılmıştır. Görseller Kition Kathari'den gerçek arkeolojik buluntuları göstermektedir. 2026 makalesindeki yayıncı görselleri, görsel dosyaları için yeniden kullanım koşulu ayrıca doğrulanamadığından kopyalanmamıştır.
Sık Sorulan Sorular
Kition'da kaç gemi grafitisi bulundu?
1985 yayınında Tapınak 1'de 19 gemi grafitisi tanımlanmıştı. Yeni 3B incelemeler çok sayıda ek tasvir ortaya çıkardı ve 2026 çalışması Kition kompleksinde toplam 43 gemi grafitisini tartışıyor.
Grafitiler hangi döneme ait?
Yeni çalışma geleneğin Geç Tunç Çağı'nda başlayıp Erken Demir Çağı'na kadar devam ettiğini gösteriyor.
Yeni gemiler nasıl bulundu?
Taş yüzeyler fotogrametri ve karasal lazer taramayla üç boyutlu kaydedildi. Dijital yüzey analizleri sığ ve aşınmış kazıma çizgilerini daha görünür hale getirdi.
Gemileri kim çizdi?
Bilinmiyor. Denizciler veya kent sakinleri gibi farklı olasılıklar düşünülebilir ancak arkeolojik kanıt çizicilerin kimliğini belirlemiyor.
Çalışma neden önemli?
Hem Kition'daki denizcilik imgelerinin sanılandan daha uzun süre devam ettiğini gösteriyor hem de eski kazı alanlarının yeni dijital teknolojilerle yeniden incelendiğinde yeni arkeolojik bilgi üretebileceğini ortaya koyuyor.
