Klazomenai’nin Güney Nekropolü 1. Derece Arkeolojik Sit Olarak Tescillendi
İzmir’in Urla ilçesindeki Klazomenai Antik Kenti’nin güneyinde yer alan Ağaçlı Yol Nekropolisi’ne ilişkin yeni koruma kararı alındı. İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, 25 Ağustos 2026 tarihli kararıyla İskele Mahallesi 4462 ada 56 parselin koordinatlarla belirlenen bölümünün 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tesciline karar verdi. Kararın gerekçesinde, alanın Klazomenai’nin güney nekropolünün önemli bir parçası olduğu; farklı dönemlere ait mezarlar, Klazomenai tipi pişmiş toprak lahitler ve anıtsal nitelikte mezar yapıları içerdiği belirtiliyor.
25 Ağustos 2026’da ne değişti?
İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunun 25 Ağustos 2026 tarih ve 21967 sayılı kararına göre Urla, İskele Mahallesi’ndeki 4462 ada 56 parselin (eski 66 ada 65 parsel) belirlenen bölümü artık 1. derece arkeolojik sit alanı olarak tescilli. Kararda tescil fişinin onaylanması, mevcut sit sınırının yeni paftaya göre düzenlenmesi ve taşınmazın tapu kaydına “kısmen 1. derece arkeolojik sit alanı” şerhi konulması öngörülüyor.
Ayrıca alandaki gerekli koruma ve konservasyon çalışmalarının İzmir Restorasyon ve Konservasyon Bölge Laboratuvarı Müdürlüğünün belirleyeceği teknik yöntemlerle yapılması, tüm sondaj çukurlarının da Müze Müdürlüğü denetiminde yerinde korunacak şekilde kapatılması karara bağlandı.
Bu yeni bir keşif haberi değil
Kararın en önemli ayrıntılarından biri, alanın arkeolojik geçmişinin 2026’da başlamaması. Aynı taşınmazda 2009 yılında İzmir Müze Müdürlüğü tarafından sondaj ve kurtarma kazıları yapılmıştı. Alan, bilimsel literatürde Ağaçlı Yol Nekropolisi adıyla yayımlandı. G. Elif Erginer ve Serhat Foça’nın 2020 yılında yayımlanan çalışması, eski 66 ada 65 parselde üç etap halinde gerçekleştirilen çalışmalar sırasında 67 sondaj açıldığını ve çalışma kapsamında 15 mezarın değerlendirildiğini bildiriyor.
Dolayısıyla 2026’daki gelişmenin doğru haber çerçevesi “Urla’da yeni nekropol bulundu” değil; uzun süredir bilinen ve sonraki kurtarma kazılarıyla arkeolojik önemi daha da belirginleşen Klazomenai Güney Nekropolü’nün bir bölümünün koruma statüsünün yükseltilmesi olmalı.
2009 kazıları Klazomenai’nin mezarlık alanını güneye doğru genişletmişti
Ağaçlı Yol Nekropolisi üzerine yayımlanan araştırma, alanın Klazomenai’nin ana yerleşiminin yaklaşık 1,2 kilometre güneyinde bulunduğunu ve mezarların kentin bilinen gömü alanlarının daha geniş bir coğrafyaya yayıldığını gösterdiğini vurguluyor. Çalışmada banyo teknesi biçimli pişmiş toprak lahit, Klazomenai tipi lahitler, çatı kiremidi mezarlar, basit gömüler ve kremasyon uygulamaları değerlendirilmişti.
Akademik çalışma, nekropoldeki en erken mezarlardan birini MÖ 8. yüzyıl sonu–7. yüzyıl başlarına tarihlenen banyo teknesi biçimli pişmiş toprak lahit olarak değerlendirirken, MÖ 6. yüzyıla tarihlenen Klazomenai tipi lahitlerin baskın gruplardan biri olduğunu belirtiyor. Geç Klasik ve Hellenistik dönemlere uzanan mezarlar ise alanın uzun süreli kullanımına ilişkin önemli veriler sağlıyor.
Son kurtarma kazılarında neler bulundu?
2026 tarihli kurul kararının gerekçesi, 2009 verilerinin yanı sıra sonraki sondaj ve kurtarma kazılarından elde edilen sonuçlara da dayanıyor. Kurul dosyasına göre 34, 64 ve 65 numaralı sondajlarda yoğun mezar buluntuları tespit edilmesi üzerine bu alanlarda kurtarma kazısı yürütüldü.
Kararda bu çalışmaların sonucunda 15 adet mezar buluntusundan söz ediliyor. Lahit mezar, amphora mezar, pithos mezar, basit inhumasyon mezarı ve banyo teknesi biçimli mezar gibi farklı uygulamalar kaydedildi. Bunun yanında MÖ 6. yüzyıl ortalarında inşa edildiği değerlendirilen, mezar anıtına (heroon) benzeyen görkemli duvarlardan oluşan bir kompleks; köşeli apsidal bir duvar yapısı ve dört duvarıyla birlikte açığa çıkarılan anıtsal nitelikte bir mezar bölmesi de kurul kararında yer alıyor.
Buluntu grupları arasında MÖ 7.–5. yüzyıllara tarihlenen skyphos, pyksis, alabastron, kulplu kase, aryballos, amphoriskos, ağırlık, minyatür kaplar, lekythos ve figürin başı gibi eserler sayılıyor.
Kurul: Burası Klazomenai’nin Güney Nekropolü
Koruma Bölge Kurulu, arkeolojik verileri birlikte değerlendirerek söz konusu alanın Klazomenai Antik Kenti’nin Güney Bölüm Nekropol Alanı olduğunu kabul ediyor. Kararda nekropolün kullanımının MÖ 9. yüzyıl sonu–8. yüzyıl başlarından MÖ 3. yüzyıl ortalarına kadar uzanan geniş bir zaman dilimini kapsadığı belirtiliyor.
Bu uzun kronoloji tek bir mezarın tarihini değil, nekropol alanının farklı evrelerdeki kullanımını ifade ediyor. Bu ayrım önemli; çünkü aynı alanda yüzyıllar boyunca değişen gömü geleneklerinin izlenebilmesine olanak sağlıyor.
Arkeolojik Değerlendirme
Klazomenai açısından bu kararın bilimsel önemi yalnızca yeni bir sit sınırı çizilmesinden ibaret değil. Ağaçlı Yol’daki bulgular, kentin güneyindeki gömü alanının hem coğrafi olarak geniş hem de kronolojik olarak uzun süreli olduğunu gösteriyor.
Birinci önemli nokta, gömü çeşitliliği. İnhumasyon ve kremasyonun yanı sıra pişmiş toprak lahit, taş lahit, amphora, pithos, çatı kiremidi ve banyo teknesi biçimli mezarların aynı geniş nekropol alanında bulunması, Klazomenai’de ölüm ve gömme pratiklerinin tek tip olmadığını ortaya koyuyor.
İkinci nokta, Klazomenai tipi pişmiş toprak lahitler. Bu bezemeli lahitler İonia sanatının ayırt edici ürünleri arasında bulunuyor. Klazomenai lahitleri üzerine yapılan çalışmalar, geleneğin Arkaik Dönem’de geliştiğini ve üretim biçimi, bezeme programı ve gömü pratiği bakımından Batı Anadolu arkeolojisi için özel bir yere sahip olduğunu gösteriyor.
Üçüncü nokta, anıtsal mezar mimarisi. Kurul kararında heroon benzeri görkemli bir kompleks ile anıtsal mezar bölmesinden söz edilmesi, alanın yalnız sıradan gömülerden oluşan bir mezarlık olarak değerlendirilmemesi gerektiğine işaret ediyor. Bununla birlikte yapıların kesin işlevi ve kimlere ait olduğu konusunda kurul kararı tek başına kesin bir sonuç vermiyor; bu soruların bilimsel yayınlarla ayrıntılı biçimde ele alınması gerekiyor.
Dördüncü nokta ise korumanın araştırmanın devamı için taşıdığı önem. Alanın belirlenen bölümünün 1. derece arkeolojik sit olarak tescil edilmesi, yeni arkeolojik verilerin yerinde korunmasına yönelik daha güçlü bir koruma çerçevesi oluşturuyor.
Kesin, olası ve henüz bilinmeyenler
- Kesin: İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu 25 Ağustos 2026’da 21967 sayılı kararı aldı ve 4462 ada 56 parselin belirlenen bölümünün 1. derece arkeolojik sit olarak tesciline karar verdi.
- Kesin: Parsel, 2009 yılında kazılan ve akademik literatürde Ağaçlı Yol Nekropolisi olarak yayımlanan eski 66 ada 65 parselle aynı taşınmazdır.
- Kesin: Sonraki kurtarma kazılarında farklı mezar tipleri, anıtsal mezar mimarisi ve MÖ 7.–5. yüzyıllara tarihlenen buluntular kayda geçti.
- Kurulun değerlendirmesi: Alan Klazomenai Antik Kenti’nin Güney Bölüm Nekropol Alanı’nın parçasıdır ve kullanım süreci MÖ 9. yüzyıl sonu–8. yüzyıl başlarından MÖ 3. yüzyıl ortalarına kadar uzanmaktadır.
- Henüz bilinmeyen: Heroon benzeri kompleksin kesin işlevi, kime ait olduğu ve nekropol içindeki sosyal konumu kurul kararından tek başına belirlenemiyor.
Klazomenai neden önemli?
İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Klazomenai’yi İonia’nın 12 kentinden biri olarak tanımlıyor. Antik kent Urla İskele’de Limantepe ve çevresinden Karantina Adası’na uzanan geniş bir arkeolojik peyzaj içinde yer alıyor. Kentin nekropolleri, zeytinyağı üretimi, seramik üretimi ve farklı dönemlere ait yerleşim alanları Klazomenai’yi Batı Anadolu arkeolojisinin en önemli araştırma merkezlerinden biri haline getiriyor.
Arkeoloji.Biz’de ilgili yazılar
- İnsanlık için en değerli, en önemli tarım ürünü hangisidir? – Klazomenai zeytinyağı işliği
- Arkeolojik Çalışmalar Işığında İzmir Bölgesinde Bağcılık ve Şarap – Klazomenai bölümü
Kaynaklar
- İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, 25.08.2026 tarih ve 21967 sayılı karar; 4462 ada 56 parsel (eski 66 ada 65 parsel) tescil dosyası.
- T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, İzmir İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü – Klazomenai (Urla)
- İzmir 1 Numaralı Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu – 2024 gündem belgesi; eski 66 ada 65 parselde kurtarma kazısı talebi
- G. Elif Erginer – Serhat Foça, “Klazomenai Ağaçlı Yol Nekropolisi’nden Bir Grup Mezar: Tipolojisi ve Buluntuları”, Arkeoloji ve Sanat 163, 2020, s. 69–86.
- Günsel Özbilen Güngör, “Son Buluntularla Erken Tip Klazomenai Lahitlerine Yeni Bir Bakış”, Arkeoloji Dergisi 25, 2020.
Sık Sorulan Sorular
Klazomenai’de 2026’da yeni bir nekropol mü bulundu?
Hayır. Aynı alandaki mezarlar 2009’dan beri biliniyor ve Ağaçlı Yol Nekropolisi adıyla bilimsel olarak yayımlandı. 2026’daki temel gelişme, sonraki kazı sonuçlarının da değerlendirilmesiyle alanın bir bölümünün 1. derece arkeolojik sit olarak tescil edilmesi.
Alan nerede?
Alan İzmir’in Urla ilçesi İskele Mahallesi’nde, güncel kadastroda 4462 ada 56 parselde bulunuyor. Eski kayıtlarda taşınmaz 66 ada 65 parsel olarak geçiyor.
Nekropol hangi dönemlerde kullanıldı?
Koruma Bölge Kurulu değerlendirmesine göre Güney Nekropol alanındaki kullanım MÖ 9. yüzyıl sonu–8. yüzyıl başlarından MÖ 3. yüzyıl ortalarına kadar uzanıyor.
Klazomenai tipi lahit nedir?
Klazomenai ile özdeşleşen, özellikle Arkaik Dönem’de üretilen ve çoğu zaman bezemeli pervazlara sahip pişmiş toprak lahitlerdir. Batı Anadolu ve İonia’nın ölü gömme gelenekleri ile resim sanatı açısından önemli arkeolojik veri sağlarlar.
