Wake Adası Açıklarında Derin Deniz Keşfi: E/V Nautilus Savaş Batıklarını ve Deniz Tabanını Araştırıyor

NA181 seferi tam olarak nedir?

Ocean Exploration Trust’ın 2026 E/V Nautilus programı, tek bir seferden değil, Haziran–Ekim ayları arasında yürütülen beş ayrı keşif seferinden oluşuyor.

Wake Adası çevresindeki çalışma, programın dördüncü ayağı: NA181 – Exploration of Wake Island’s Deep Sea. Sefer 20 Ağustos’ta başladı ve 18 Eylül 2026’ya kadar sürmesi planlanıyor.

2026 Nautilus sezonu, esas olarak NOAA Ocean Exploration tarafından Ocean Exploration Cooperative Institute aracılığıyla destekleniyor.

Wake Adası neden seçildi?

Wake Adası, Hawaiʻi ile Mariana Adaları arasında yaklaşık yarı yolda bulunan, dünyanın en izole kara parçalarından biri.

Ocean Exploration Trust’a göre Wake çevresindeki yaklaşık 407.241 kilometrekarelik deniz tabanının büyük bölümü hâlâ yeterli ayrıntıda haritalanmış ve karakterize edilmiş değil.

Bu nedenle seferin temel bilimsel hedefleri arasında:

• abisal düzlüklerin araştırılması,
• daha önce incelenmemiş deniz dağlarının belgelenmesi,
• derin deniz habitatlarının karakterize edilmesi,
• deniz tabanı jeolojisinin araştırılması,
• denizcilik mirası açısından potansiyel alanların incelenmesi

bulunuyor. Araştırma, Pacific Islands Heritage Marine National Monument ve Wake Atoll National Wildlife Refuge için bilimsel temel veri üretmeyi de amaçlıyor.

Arkeoloji bu seferin neresinde?

NA181, yalnızca arkeoloji amacıyla yürütülen bir araştırma seferi değil. Programın önemli bölümü deniz biyolojisi, jeoloji ve deniz tabanı haritalamasından oluşuyor.

Ancak resmî araştırma hedefleri arasında Wake Muharebesi ile bağlantılı olası “maritime heritage” yani denizcilik mirası alanları da açık biçimde bulunuyor.

NOAA, denizcilik mirası kavramını; batık gemiler, su altındaki uçaklar, arkeolojik kalıntılar, tarihî denizcilik yapıları, sualtı kültürel peyzajları ve insanların denizlerle tarihsel ilişkisini belgeleyen diğer maddi izleri kapsayan geniş bir kavram olarak kullanıyor.

Bu nedenle Wake araştırmasının arkeolojik ayağını, “Pasifik’te bilinmeyen antik kentleri arama” şeklinde değil; belirli tarihsel olaylarla ilişkili denizcilik mirasının tespiti, kimliklendirilmesi ve belgelenmesi çerçevesinde değerlendirmek gerekiyor.

1941 Wake Muharebesi ve sualtı mirası

Wake Adası, Pasifik Savaşı’nın erken dönemindeki önemli çatışma alanlarından biriydi. Japon saldırısı, Pearl Harbor saldırısından saatler sonra, tarih çizgisinin diğer tarafında 8 Aralık 1941 tarihinde başladı.

Amerikan savunması sırasında Japon destroyeri Hayate kıyı bataryalarının ateşiyle battı. Japon kuvvetleri ise 23 Aralık’ta adayı ele geçirdi.

Çatışmalar ve sonraki savaş yılları, Wake çevresinde gemiler, uçaklar ve askerî faaliyetlerle ilişkili geniş bir arkeolojik kayıt bıraktı.

Ancak bu kalıntıların tamamının konumu ve kimliği kesin olarak bilinmiyor. NA181’in resmî görev tanımında “potential maritime heritage sites” ifadesinin kullanılmasının nedeni de bu. Araştırmacılar, henüz keşfedilmemiş veya kesin kimliği belirlenmemiş hedeflerle karşılaşabilir.

2016’da Hayate aranırken Amakasu Maru No.1 bulundu

Wake çevresindeki sualtı arkeolojisinin en öğretici örneklerinden biri 2016 yılında yaşandı.

NOAA Ship Okeanos Explorer ekibi, çok ışınlı sonar verilerinde belirlenen bir hedefin 1941’de batan Japon destroyeri Hayate olabileceğini düşünüyordu.

Ancak ROV incelemesi, batığın Hayate olmadığını gösterdi. Geminin kıç bölümündeki yazıların okunması ve yapısal özelliklerin karşılaştırılması sonucunda batık, Amakasu Maru No.1 olarak tanımlandı.

Amakasu Maru No.1, Japonlara ait bir su tankeriydi ve Amerikan denizaltısı USS Triton tarafından 24 Aralık 1942 tarihinde batırılmıştı.

Bu olay, derin deniz arkeolojisinde sonar anomalilerinin neden doğrudan belirli bir gemi kimliğiyle eşleştirilemeyeceğini gösteriyor. Sonar hedefi bir hipotez oluşturur; kimliklendirme ise ROV görüntüleri, gemi mimarisi, silahlar, yazılar ve tarihsel belgelerin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.

E/V Nautilus hangi teknolojileri kullanıyor?

2026 programında E/V Nautilus’un temel araştırma araçları arasında çok ışınlı sonar sistemleri, uzaktan kumandalı sualtı araçları ve telepresence altyapısı bulunuyor.

NOAA’nın 2026 saha programında Hercules, Little Hercules ve Atalanta ROV sistemleri, ayrıca bazı görevlerde Sentry otonom sualtı aracı kullanılıyor.

Çok ışınlı sonar

Multibeam sonar, geniş alanlardaki deniz tabanı topoğrafyasının yüksek çözünürlüklü biçimde haritalanmasını sağlar. Bu verilerde görülen sıra dışı yükseltiler, çukurlar ve geometrik yapılar, daha ayrıntılı araştırılacak hedeflerin belirlenmesine yardımcı olabilir.

ROV sistemleri

Bir hedef görsel olarak incelenmek istendiğinde, uzaktan kumandalı araçlar kameralar, aydınlatma sistemleri ve bilimsel sensörlerle deniz tabanına gönderilebilir.

Telepresence

E/V Nautilus’un önemli özelliklerinden biri de görüntü ve verilerin gerçek zamanlı olarak karadaki bilim insanlarına ve kamuoyuna aktarılabilmesi. Bu sistem sayesinde gemide bulunmayan araştırmacılar da operasyonlara uzaktan katılabiliyor.

Henüz neyi bilmiyoruz?

25 Ağustos 2026 itibarıyla NA181 seferi devam ediyor. Bu nedenle şu aşamada:

• “yeni savaş gemisi bulundu”,
• “Hayate keşfedildi”,
• “tarihöncesi yerleşim bulundu”,
• “Polinezya göç rotası kanıtlandı”

gibi sonuçlara ulaşmak için yayımlanmış bir veri bulunmuyor.

Resmî program, potansiyel denizcilik mirası alanlarının araştırılacağını söylüyor. Belirli yeni bir batığın kimliği henüz açıklanmış değil.

Önceki yazıda kullanılan “milimetrik hassasiyetle 3D dijital ikiz çıkarılıyor” ifadesi de NA181’in resmî çalışma programından doğrulanmıyor. Fotogrametri, sualtı arkeolojisinde güçlü bir belgeleme yöntemi olsa da, bu seferde incelenecek her hedef için böyle bir çıktı vaat edilmiş değil.

Derin deniz batıkları gerçekten daha iyi mi korunur?

Derin deniz ortamı, bazı arkeolojik malzemeler açısından yüzey sularından farklı koruma koşulları yaratabilir. Düşük sıcaklık, karanlık ve insan müdahalesinin az olması bazı durumlarda korumaya yardımcı olabilir.

Ancak önceki yazıdaki “derinlikte oksijen az olduğu için ahşap ve metal yüzyıllarca yapısal bütünlüğünü korur” genellemesi doğru değildir.

Oksijen miktarı bölgeden bölgeye değişebilir. Metal korozyonu devam eder, ahşap biyolojik bozulmaya uğrayabilir, batıklar çökelme, akıntı, biyolojik kolonizasyon ve yapısal çökme nedeniyle zaman içinde değişebilir.

Amakasu Maru No.1’in 2016 tarihli görüntülerinde de üst yapının önemli ölçüde bozulduğu, direklerin ve bacanın devrildiği ve ahşap güvertenin büyük bölümünün aşındığı veya kaybolduğu görülüyor.

Bu nedenle ROV belgeleri yalnızca “keşif görüntüsü” değildir. Aynı alan tekrar incelendiğinde, batığın zaman içindeki fiziksel değişimini karşılaştırmak için de bilimsel bir temel oluşturabilir.

Arkeolojik Değerlendirme